Okul çantasındaki ‘skolyoz’ riski! Uzmanından çocuklar için ülkü yük: ‘Yüzde 10 kuralı’
Betül Topaklı / Milliyet.com.tr – Kitap, defter, araç gereç derken günümüzde okul çantalarının tartıları 8-9 hatta 10 kiloyu bulabiliyor. Çocukların olması gerekenden çok daha fazla yük taşıması sırt ağrısı şikayetlerini de beraberinde getiriyor. Bu durum ebeveynlerin aklına çabucak, “Çocuğum, haftada beş gün okula giderken taşıdığı ağır çanta yüzünden mi bu sorunu yaşıyor? sorusunu getiriyor. Peki, ağır okul çantalarının çocuk omurgası üzerindeki tesirleri neler? Skolyoza neden olur mu? Skolyozun omurganın yana eğilmesi olarak bilinse de aslında daha karmaşık bir durum olduğunu söyleyen Prof. Dr. Turgut Akgül, “Omurgayı oluşturan omurların kendi ekseni etrafında dönmesiyle ortaya çıkar ve omurgayı üç boyutlu olarak etkiler. Amerikan Skolyoz Araştırma Cemiyeti tarafından skolyoz, çekilen röntgenlerde 10 dereceden fazla eğrilik olması olarak tanımlanmaktadır” dedi.
“Skolyozun şiddeti, eğriliğin derece cinsinden büyüklüğüne nazaran belirlenir. Düşük dereceli eğrilikler ekseriyetle bireylerde hiçbir sorun yaratmazken, eğrilik arttıkça kozmetik sorunlar, beden istikrarında bozulma ve ağrı görülebilir. İleri derecelerde ise akciğer ve kardiyak sıkıntılar yaratabilir. Eğrilik derecesi 40 derecenin altında olan olgularda çoklukla erken devirde kozmetik meseleler ön plandayken, ilerleyen periyotlarda sırt ve bel ağrılarına yol açabilir. 40 derecenin üzerinde olan eğrilikler, ilerleme potansiyeline sahip oldukları için tedavi gerektirir. Eğrilik derecesi 90 derecelerin üzerine çıktığında, akciğer ve kardiovasküler sıkıntılar meydana gelebilir. Maalesef bu meseleler hayat mühletinin kısalmasıyla son bulmaktadır. Bilhassa 10 yaş altında karşılaştığımız skolyoz olgularında akciğer gelişimini olumsuz etkileyebileceğinden, çok yakın takip edilmesi gerekmektedir.” Prof. Dr. Turgut Akgül
ERGENLİK PERİYODUNDAKİ ÇOCUKLAR DİKKATLE GÖZLENMELİ
Çocukluk çağında görülen skolyozların, başlangıç yaşına nazaran iki kümeye ayrıldığını anlatan Prof. Dr. Turgut Akgül, “10 yaşından evvel ortaya çıkanlar, ‘erken başlangıçlı omurga eğrilikleri’, 10 yaşından sonra görülenler ise ‘adölesan idiyopatik skolyoz (AIS)’ olarak isimlendirilir. Erken başlangıçlı skolyozlara daha ender rastlanır fakat bu cins eğrilikler akciğer gelişimini olumsuz etkileyebileceği için tedavisi büyük kıymet taşır. Buna karşılık en sık karşılaşılan skolyoz tipi, ergenliğe geçiş devrinde ortaya çıkan adölesan idiyopatik skolyozdur. Bu durum bilhassa kız çocuklarında daha yaygın görülmekte olup, ülkemizde görülme oranı yüzde 2-3 ortasındadır. Skolyoz, sanılandan daha sık görülse de her olayda tedavi gerekmeyebilir. Verilere nazaran, skolyozlu çocukların sadece yaklaşık yüzde 0,2’sinin doktora başvurması gerekirken, yaklaşık yüzde 0,07’sinde etkin tedavi gereksinimi doğmaktadır. Bu nedenle bilhassa ergenlik devrine giren çocukların skolyoz açısından dikkatle gözlemlenmesi, erken teşhis ve gerekli durumlarda vaktinde müdahale edilmesi açısından büyük kıymet taşımaktadır” ihtarında bulundu.
’VÜCUT AĞIRLIĞININ YÜZDE 10’U KADAR OLMALI, YÜZDE 15’İ GEÇMEMELİ’
Günümüzde okul çantalarının yükleri; 8-9 hatta 10 kiloyu bulabiliyor. Pekala, çocukların taşıdığı çanta tartısı en fazla ne kadar olmalı? Omurga sıhhati açısından okul çantaların yükünün büyük kıymet taşıdığını söyleyen Prof. Dr. Turgut Akgül, “Çanta yükünün ülkü olarak çocuğun beden tartısının yüzde 10’u kadar olması, en fazla ise yüzde 15’i geçmemesi gerekiyor. Bununla birlikte sırf tartı değil, çantanın ne kadar müddet taşındığı da kıymetli bir faktördür. Yapılan çalışmalar, uzun müddet çanta taşıyan çocuklarda uzun müddet taşımayanlara nazaran, sırt ve omuz ağrılarının daha sık görüldüğünü ortaya koymaktadır” bilgilerini paylaştı. Buna nazaran 30 kilo bir çocuk için sırt çantası tartısı en fazla 4.5 kilo olmalı.
‘ÇANTA SEÇİMİ EN AZ TARTISI KADAR ÖNEMLİ
“Ağır ya da uzun mühlet taşınan çantalar; kas yorgunluğuna, omuz etrafında ve sırtında ağrıya neden olabilir” diyen Prof. Dr. Turgut Akgül, “Bu nedenle çanta seçimi en az yükü kadar kıymetlidir. En uygun çanta tipi, yükü her iki omuza eşit halde dağıtan sırt çantalarıdır. Tek askılı çantalar ise omuza baskı yaparak ellerde uyuşma karıncalanma şikayetlerine sebep olabilir. Öte yandan, uygun yükte ve gerçek formda taşınan bir çanta, çocukların günlük fizikî aktivitesine katkı sağlayarak beden gelişimi üzerinde vefat tesirler de oluşturabilir” diye konuştu.
“Skolyozun erken belirtileri ortasında en dikkat çeken bulgular beden asimetrisi ve sırt bölgesinde “hörgüç deformitesi” olarak isimlendirilen kaburga çıkıntılarının oluşturduğu dengesizliktir. Bununla birlikte, skolyozun ne vakit başlayacağını ya da kimlerde gelişeceğini evvelce kesin olarak belirlemek mümkün değildir. Gerçekten en sık görülen skolyoz çeşidi olan adölesan idiyopatik skolyozun nedeni de günümüzde hâlâ tam olarak bilinmemektedir. Skolyozun başlangıç evreleri dışarıdan bakılarak her vakit fark edilemeyebilir ve çoklukla makul bir açısal ilerleme oluşana kadar belirti vermeyebilir. Lakin omuzlarda dengesizlik, beden asimetrisi, bacak uzunluğu eşitsizliği, göğüs kafesi deformiteleri ve sırtta çıkıntı üzere bulgular skolyoz açısından dikkat edilmesi gerektiğini gösterir.” Prof. Dr. Turgut Akgül
AİLE GEÇ FARK EDEBİLİR
Çocuklarda eğriliği birden fazla vakit aile bireylerinden çok öğretmenleri yahut spor eğitmenleri üzere dış gözlemcilerin fark ettiğine değinen Prof. Dr. Turgut Akgül, “Çünkü hastalık yavaş ilerler ve bu durum aile tarafından geç fark edilebilir. Skolyoz çoklukla ağrıya neden olmaz; bu nedenle çocuklarda sırt yahut bel ağrısı olması durumunda öteki nedenler de düşünülerek dikkatli kıymetlendirme yapılmalıdır” diye konuştu.
OKUL ÇANTASI SKOLYOZA NEDEN OLUR MU?
Ailelerin en merak ettiği mevzulardan biri de okul çantası yükünün skolyoza neden olup olmayacağı? Okul çantasının sırt ağrılarına neden olabildiğini fakat skolyoz ile direkt bir bağı bulunmadığını açıklayan Prof. Dr. Turgut Akgül, ailelere okul çantaları nedeniyle yaşanabilecek sıhhat problemleri karşı şu tekliflerde bulundu: “Vücut tartısının yüzde 10’undan daha ağır çantaların günde 20 dakikadan uzun mühlet taşınması, bilhassa ilkokul çağındaki çocuklarda omurga sıhhatini olumsuz etkileyebilir. Aileler çanta tartısını nizamlı olarak denetim etmeli ve gereksiz malzemelerin çantada taşınmaması için günlük kontrol yapmalıdır. Yükün istikrarlı dağıtılması için iki omuz askılı çantalar tercih edilmeli ve çocukların bunları gerçek formda kullandığından emin olunmalıdır. Sık görülen omuz etrafı çok kullanım sıkıntılarını önlemek için askıların yumuşak ve geniş olması değerlidir. Ayrıyeten çanta taşıma müddeti kısa tutulmalı, uzun müddet taşınması gerektiğinde kesinlikle orta verilmelidir.”
