Çıtlatmadan, kıtlatmadan 2 kere düşünün! Yanlış biliyoruz: ‘Masum olmayabilir’
Betül Yasemin Kökbek / Milliyet.com.tr – Diz, ayak, el ve kol üzere eklemlerden gelen çıtırtı sesleri birçok vakit zararsız kabul edilir. Lakin bu sesler ağrı yahut şişlikle birlikte ortaya çıkıyorsa, altında önemli bir sorun yatıyor olabilir. Uzmanlara nazaran, bu çeşit belirtilerde yaş tek başına belirleyici değil. Beslenme alışkanlıkları, iltihaplanma seviyesi ve günlük hareket ölçüsü da eklem sıhhatini direkt etkiliyor. Peki, eklemlerden gelen bu sesler aslında neyin habercisi? Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Doç. Dr. Mehmet Burak Yalçın, merak edilenleri Milliyet.com.tr’ye anlattı.
ADI KREPİTASYON! NEDENLERİ VAR
Bazen çeşitli nedenlere bağlı olarak eklemlerimizden değişik sesler gelebilir. Bu sesler kimi vakit az duyulsa da birçok şahısta çıtırdamaların kronik bir hal aldığı görülür. Ancak günahsız üzere görünen seslerin çıktığı bölgede ağrı ve şişlik oluşuyorsa gerçek bir sorunun eşiğinde olabilirsiniz. Bu sorun tıpta ‘krepitasyon’ olarak isimlendirilir. Ortopedi ve Travmatoloji Doç. Dr. Mehmet Burak Yalçın krepitasyon ve ona yol açan nedenleri açıkladı.
Bunlardan birincisi, eklem gazlarının hareketi. Doç. Dr. Mehmet Burak Yalçın’ın verdiği bilgilere nazaran, eklemlerimizdeki sinovyal sıvı ismi verilen bir kayganlaştırıcı sıvı bulunur. Bu sıvının içinde azot, karbondioksit üzere gazlar çözünmüş haldedir. Eklem hareket ettirildiğinde yahut gerildiğinde, bu gaz kabarcıkları patlayarak çıtırtı yahut tıkırtı sesi çıkarabilir. Bu durum ekseriyetle zararsızdır ve tıbbi müdahale gerektirmez, tıpkı parmak çıtlatma sesi üzere düşünebilirsiniz. İkinci nedene dikkat çeken Doç. Dr. Mehmet Burak Yalçın, “Eklemlerin etrafındaki tendonlar (kasları kemiklere bağlayan yapılar) ve bağlar (kemikleri birbirine bağlayan yapılar) hareket sırasında kemik çıkıntıları üzerinden geçebilir ve bu sürtünme seslere neden olabilir. Bu durum bilhassa tekrarlayan hareketler yahut kas gerginliği olduğunda daha belirginleşebilir” dedi.
‘Eklem yüzeylerindeki aşınma‘ ise üçüncü sebep. Doç. Dr. Yalçın,“Yaşlanma veya aşırı kullanıma bağlı olarak eklem yüzeyini kaplayan kıkırdak dokusu vakitle aşınabilir ve pürüzlü hale gelebilir. Bu durumda kemik yüzeyleri birbirine sürtünerek ses çıkarabilir. Krepitasyon, osteoartritin yani kireçlenmenin önemli bir belirtisidir ve bilhassa diz ekleminde sık görülür. Bu durum ağrı, şişlik ve hareket kısıtlılığıyla birlikte seyredebilir” diye konuştu.
Doç. Dr. Yalçın, menisküs yırtıklarının da dizden gelen çıtırtı seslerinin muhtemel nedenlerinden biri olduğunu belirtti. “Diz ekleminde yer alan menisküsler, dizin stabilitesini sağlayan kıkırdak yapılardır. Menisküs yırtıkları, bilhassa spor yaralanmaları sonrası sıkça görülür ve dizde çıtırtı ile birlikte ağrıya neden olabilir” dedi. Eklemlerdeki yapısal bozukluklara da dikkat çeken Yalçın, “Geçirilmiş eski yaralanmalar ya da eklem uyumsuzlukları, hareket sırasında tıklama ya da sürtünme gibisi seslerin ortaya çıkmasına yol açabilir” tabirlerini kullanarak şu açıklamalarda bulundu:
“Örneğin, omuz ekleminde rotator manşet problemleri yahut eklem kireçlenmesi bu çeşit seslere neden olabilir. İltihaplanma; tendonların (tendinit) yahut eklem etrafındaki sıvı dolu keselerin (bursit) iltihaplanması, eklem hareketleri sırasında seslere neden olabilir. Ayrıyeten romatoid artrit üzere iltihaplı romatizmal hastalıklar da krepitasyona yol açabilir.”
‘YAŞ İLERLEDİKÇE SESLER DAHA SIK DUYULABİLİR’
Bu aşınmaların yaşlanmaya bağlı olarak geliştiğini söyleyen Doç. Dr. Mehmet Burak Yalçın, “Yaş ilerledikçe eklemlerden gelen sesler çoklukla daha sık duyulabilir ve bu durum epeyce yaygındır. Yaşlanmaya bağlı olarak eklemlerde meydana gelen doğal değişiklikler bu artışın temel nedenidi” tabirlerini kullanarak yaşa bağlı eklemlerdeki ses artışının sebeplerini sıraladı:
– Kıkırdak aşınması ve dejenerasyonu (Osteoartrit / Kireçlenme),
– Sinovyal sıvının kalitesi ve ölçüsündeki değişiklikler,
– Bağ dokusu ve tendonlardaki esneklik kaybı,
– Eklem içindeki küçük değişiklikler (Osteofitler vb.),
– Kas zayıflığı ve dengesizlikleri.
Peki, eklemlerden gelen sesler ne vakit tehlikeli bir boyuta ulaşır? Doç. Dr. Yalçın bu soruya, “Genel olarak eklemlerinizden gelen sesler tek başına, bilhassa ağrısız ise ekseriyetle olağan kabul edilir ve kaygı verici değildir. Lakin rastgele bir kuşkunuz yahut ek belirtileriniz varsa, bir uzmana başvurarak durumunuzu değerlendirmeniz önemli“ diyerek yanıt verdi. Şayet eklemlerinizden gelen seslere aşağıdaki belirtiler eşlik ediyorsa bir ortopedi yahut fizik tedavi uzmanına danışmanız değerli:
– Seslerle birlikte ağrı hissedilmesi,
– Eklemde gözle görülür şişlik yahut dokunulduğunda hassasiyet,
– Eklem hareketlerinin azalması yahut kısıtlanması,
– Seslerin bir yaralanma yahut travma sonrası başlaması,
– Seslerin her harekette yahut belli bir harekette daima olarak duyulması.
Doç. Dr. Yalçın halk arasında yaygın bir davranış olan boyun, parmak, omuz yahut sırt üzere eklemleri kıtlatma/çıtlatma aksiyonunun, çoklukla keyif alınan ve rahatlama sağladığı düşünülen bir alışkanlık olarak yorumladı.
PARMAK ÇITLATMAK, BOYUN KÜTLETMEK ZİYANLI MI?
Prof. Dr. Yalçın, genel kanının tersine bilimsel araştırmaların parmak çıtlatmanın direkt kireçlenmeye (osteoartrit) yol açtığına dair güçlü bir delil sunmadığını, birçok çalışmada tertipli olarak parmaklarını çıtlatan bireylerle çıtlatmayan şahıslar ortasında el kireçlenmesi riskinde manalı bir fark bulamadığını vurguladı. Lakin kelam konusu boyun, sırt ve omuz üzere büyük eklemlerin kıtlatılması olduğunda durum biraz daha değişiyor. Bu eklemleri kıtlatmanın direkt kireçlenmeye neden olmadığını, kireçlenmenin çoklukla genetik yatkınlık, yaşlanma, eklem yaralanmaları, çok kilo ve eklemlerin çok yüklenmesi üzere faktörlerin birleşimiyle ortaya çıktığını iletti.
Eğer eklemlerde kireçlenme yahut öteki bir yapısal sorun varsa, bu eklemleri yanlış yahut çok zorlayıcı bir biçimde çıtlatmaya, kıtlatmaya çalışmanın mevcut durumu kötüleştirebileceğini ileten Doç. Dr. Yalçın, “Özellikle omurga üzere hassas bölgelerde, bilinçsizce yapılan zorlamalar eklem yüzeylerindeki baskıyı artırabilir, kıkırdak hasarını ilerletebilir yahut çevresel dokulara (bağlar, diskler, omuriliğe ve sinirlere) ziyan verebilir. Bu, var olan ağrıyı artırabilir yahut semptomları kötüleştirebilir” açıklamasında bulundu. Bu türlü bir durumda fizyoterapist yahut kayropraktör tarafından yapılan profesyonel eklem manipülasyonunun, eklemlerdeki kısıtlılığı gidermek ve ağrıyı azaltmak için tesirli ve inançlı olabileceğini belirtti.
‘EKLEMLERİ MUHAFAZANIN BİRTAKIM YOLLARI VAR’
Eklemleri müdafaanın yollarına da değinen Doç. Dr. Yalçın ilk olarak antrenman faktörünün ehemmiyetinden bahsetti. Egzersizin eklem sıhhatinin temeli olduğunu lakin burada anahtarın, hakikat cinste ve hakikat yoğunlukta antrenman yapmak olduğunun altını çizdi. Birebir formda mevcut kiloyu müdafaanın da değerli olduğunu vurgulayan Doç. Dr. Yalçın, yüzme, bisiklete binme, yürüyüş ve eliptik bisiklet üzere aktivitelerin eklemlere çok yük bindirmeden kardiyovasküler sıhhati destekleyeceğini ve eklem sıvısının deveranını artıracağını hatırlattı. Fazla kilonun, bilhassa diz, kalça ve omurga üzere yük taşıyan eklemler üzerindeki baskıyı kıymetli ölçüde artıracağına değinen Doç. Dr. Yalçın, “Vücut ağırlığınızdaki her kilogramlık artış, dizleriniz üzerindeki baskıyı katlayarak artırabilir. Sağlıklı bir kiloyu korumak yahut kilo vermek, eklemleriniz üzerindeki gerilimi azaltarak ağrıyı hafifletebilir ve dejenerasyonu yavaşlatabilir” diye konuştu.
Eklem dostu beslenmenin de ehemmiyetine dikkat çeken Doç. Dr. Yalçın, anti-inflamatuar, kıkırdak destekleyici, kalsiyum ve D vitamininden zengin besinler tüketilmesini ve işlenmiş besinlerden uzak durulmasını tavsiye etti. Tıpkı beslenmek üzere günlük aktiviteler sırasında yanlışsız duruş ve hareket etme formunun eklem sıhhati için çok kıymetli olduğunu hatırlatan Doç. Dr. Yalçın son olarak kâfi dinlenmek gerektiğine ve sağlıklı bir uyku sisteminin ehemmiyetine dikkat çekti. Doç. Dr. Mehmet Burak Yalçın şu cümlelerle açıklamasını noktaladı:
“Vücudunuzun ve eklemlerinizin kendini onarması ve güzelleşmesi için kâfi dinlenmeye gereksinimi vardır. Kaliteli uyku, iltihaplanmayı azaltmaya ve genel sıhhat durumunuzu düzgünleştirmeye yardımcı olur.”
