Yapay zekâya sordu, 3 ay tuz yerine kullandı! Yaşadıkları feciydi: ‘Zehirli reçete’
Betül Yasemin Kökbek / Milliyet.com.tr – Yapay zekânın hayatımızdaki yeri her geçen gün daha da derinleşiyor. Günlük tavsiyelerden meslek planlamalarına, sağlıklı hayat tekliflerinden partner seçimlerine kadar pek çok mevzuda karar sistemimize dokunuyor. Adeta bir uzman üzere yol gösteren bu teknoloji, gerçek kullanıldığında büyük bir güç sunuyor. Fakat denetimsiz kullanımın, uzun vadede bireylerin hayatını olumsuz etkileyebileceği de göz arkası edilemez.
Artık birçok kişi, rastgele bir karar almadan evvel yapay zekâya danışıyor. Bu durum, kullanıcıların teknoloji karşısında adeta bir kukla üzere yönlendirilmesine yol açabilir. Gerçekten kısa mühlet evvel Washington Üniversitesi’nden tabipler çarpıcı bir örnek paylaştı: Genç bir adam, yapay zekâdan aldığı beslenme tavsiyelerine uyarak 3 ay boyunca tuz yerine sodyum bromür tüketti. Sonuç ise ağır oldu.
TUZ YERİNE SODYUM BROMÜR KULLANDI VE SONUÇ…
ABD’de yaşayan genç adam 3 ay boyunca sodyum bromür unsuru kullanmıştı. Daha sağlıklı olmak ve hayatından tuzu çıkarmak ismine aldığı karar neredeyse onu hayatından ediyordu. Vücudunda bir sorun olduğunu anlayarak hastaneye gittiğinde susuz olmasına karşın su içmiyor, halüsinasyonlar görüyordu. Durumu ağırlaşınca psikiyatrik nezaret altına alındı. Serum ve antipsikotik ilaçlarla tedavi edildi ve yavaş yavaş kendine geldi. Yapılan araştırmada adamdan da alınan bilgiler ışığında yapay zeka ile kurduğu diyalog gündeme geldi. Yapay zekâdan aldığı beslenme tavsiyelerine uyarak 3 ay boyunca sodyum bromür tüketen genç adamın zehirlenme kaynaklı psikoz yaşadığı tespit edildi. Yapay zekâdan aldığı diyet tavsiyesinde bromürün tuz tüketimine alternatif olabileceğini öğrenmiş internetten sipariş ettiği sodyum bromürü kullanmaya başlamıştı. Söylediğine nazaran yapay zekâ kendisine bromürün tehlikelerinden bahsetmemişti bile. Hastanede 3 hafta kaldıktan sonra taburcu edilen genç adam mevtin kıyısından döndü, şimdilerde eski sıhhatine kavuşabilmek için var gücüyle savaşıyor.
Aklına gelen her mevzuda yapay zekânın gücüne başvuranların sayısının artığı son vakitlerde birçok kişi, artık sağlıklı beslenmek için doktora gitmek yerine yapay zekâdan bir beslenme programı talep ediyor. İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Ayça Kaya yapay zekâ kullanıcılarını daha dikkatli olmak konusunda uyararak açıklamalarına şu cümlelerle başladı:
“Yapay zekâ, elindeki genel bilgilerden yola çıkarak bir diyet listesi oluşturur. Fakat bu listeler bireyin özel gereksinimlerini, sıhhat durumunu, alerjilerini, mevcut hastalıklarını (örneğin diyabet, tansiyon, böbrek yetmezliği) yahut kullandığı ilaçları dikkate almaz. Halbuki sağlıklı ve tesirli bir diyet, kişinin yaşına, kilosuna, uzunluğuna, fizikî aktivite seviyesine, metabolizma suratına ve genetik yapısına özel olarak hazırlanmalı.”
‘YANLIŞ BESLENME ALIŞKANLIKLARINA İTİYOR’
Yapay zekâ modellerinin internetteki bilgileri kullanarak öğrendiğini ileten Dr. Kaya, bu veriler ortasında bilimsel olarak kanıtlanmamış bilgilerin de bulunabileceğini ve yanlış yönlendirmelerde bulunabileceğinin altını çizdi. Bu çeşit bilgilerin doğruluğunu teyit etme düzeneği olmayan yapay zekânın şahısları yanlış beslenme alışkanlıklarına ittiğini ve beraberinde uzun vadede sıhhat meseleleri yaşayabileceklerini söyledi.
Bir tabip olarak yapay zekâ tarafından verilmiş diyet listelerin uzun vadede toplum sıhhatinde hangi tahribatları yaratabileceğine değinen Dr. Ayça Kaya, “Diyet, kişinin yaş, cinsiyet, mevcut hastalıkları, laboratuvar kıymetleri, ilaç kullanımı ve hayat stiline nazaran planlanması gereken tıbbi bir müdahaledir. Genel kalıplarla üretilen listeler, böbrek hastasında potasyum yüklenmesi, diyabette ani glukoz dalgalanmaları yahut demir eksikliğinde yetersiz emilim üzere mevcut sıhhat problemlerini ağırlaştırabilir” dedi.
Dr. Ayça Kaya, “Bu kadar çok parametreye dayanan, kişiselleştirilmiş ve sürdürülebilir bir sürecin, yapay zekâdan saniyeler içinde alınan genel bir tavsiyeyle inançlı formda sağlanması mümkün değil. Zira bu cins sistemler, kâfi şahsî sıhhat verisine erişmeden teklif ürettiğinde, yanlış kalori istikrarı, makro–mikro besin dengesizlikleri, ilaç–besin etkileşimleri ve mevcut hastalıkların berbatlaşması üzere önemli riskler ortaya çıkar“ tabirlerini kullandı.
Hazır reçete mantığının, kişinin beslenme şuuru kazanmasını değil, algoritmaya bağımlı kalmasını teşvik edeceğini ileten uzman isim, “Bu durum uzun vadede hem kişisel hem toplumsal seviyede yanlış beslenme modellerinin, obezitenin ve beslenme bağlantılı kronik hastalıkların artışına taban hazırlar” vurgusunu yaptı.
RUHU DA ZEDELİYOR: İNTİHARA BU TÜRLÜ SÜRÜKLEDİ
Yapay zekâdan aldığı tavsiyeler sonucu mağdur olan tek kişi Amerikalı genç adam değil. Kısa bir vakit evvel 14 yaşındaki bir gencin yapay zekâ platformunda oluşturduğu hayali kız arkadaşıyla konuşmayı ilerlettiği ve gerçeklikten koparak intihar ettiği duyulmuştu. Yapay zekâ kaynaklı olayların süratle artığı son günlerde Psikiyatri Uzmanı Dr. Şahut Duran, yapay zekânın ruhsal boyutunu kıymetlendirdi.
Özellikle sıhhat, psikoloji ve beslenme üzere hususlarda, internet ve dijital uygulamaların birinci başvurulan kaynaklar haline geldiğini belirten Psikiyatri Uzmanı Dr. Şahut Duran, “Burada değerli bir risk var: Dijital platformlar çoklukla şahsa özel değil, genel bilgiler sunar. Kişinin tıbbi geçmişi, mevcut hastalıkları, kullandığı ilaçlar yahut hayat şartları dikkate alınmaz. Bu da yanlış yönlendirmelere ve önemli sıhhat sıkıntılarına yol açabilir“ diye konuştu. Yakın vakitte ABD’de yaşanan olayın bu duruma bir örnek olduğunun da altını çizdi.
‘İNSANİ KIYMETLERDEN UZAKLAŞTIRIR’
Uzmanlar yerine dijital kaynaklardan takviye almanın, vakitle yüz yüze bağlantısı ve toplumsal bağları zayıflatabileceğini ileten Dr. Duran, insanların duygusal muhtaçlıklarını ya da sıkıntılarını bir insan yerine bir ekrana anlatmaya başlamasının, empati, anlayış ve toplumsal dayanak üzere beşere mahsus kıymetlerden uzaklaşabileceklerini hatırlattı. Bu durumun yalnızlık hissini artırabileceğini, toplumsal bağları zayıflatabileceğini ve bireylerin gerçek hayattaki münasebetlerinde meseleler yaşamasına neden olabileceğinin de altını çizdi.
“Ayrıca dijital platformlardan alınan karşılıklar her vakit hakikat ya da etik olmayabilir. Örneğin, kimi uygulamalar (Grok gibi) vakit zaman etik sonları aşan, uygunsuz yahut yanlış bilgiler verebiliyor. Geçmişte, birtakım yapay zekâ uygulamalarının kullanıcıya intihar teknikleri hakkında bilgi verdiği, tehlikeli diyetler önerdiği yahut şiddet içerikli konuşmalara müsaade verdiği görüldü. Bu cins örnekler, dijital platformların kontrolsüz ve denetimsiz bilgi sunmasının ne kadar riskli olabileceğini ortaya koyuyor. Bilhassa gençler ve savunmasız bireyler, bu çeşit yanlış yönlendirmelerden daha fazla etkilenebiliyor.” – Psikiyatri Uzmanı Dr. Şahut Duran
‘KİŞİYE ÖZEL TEKLİFLERDE BULUNMASI BÜYÜK AVANTAJ’
Dijital platformların duygusuz ve tarafsız olmasının, kimi şahıslar için daha muteber üzere algılanabileceğini ileten Dr. Duran, “Ancak insan bağlarında hisler, empati ve tecrübe çok değerli. Bir uzmanın, danışanın duygusal durumunu anlaması ve ona nazaran yaklaşım sergilemesi, şahsa özel tekliflerde bulunması büyük bir avantajdır. Duygusuzluk bazen inançlı üzere görünse de, insanın karmaşık yapısı ve muhtaçlıkları düşünüldüğünde bu yaklaşım birçok vakit yetersiz kalır” dedi.
