Türkiye de listede, tüm hayatı berbat etkiliyor! ‘Sıradan alerji’ değil: ‘Kaşıdıkça çoğalır’
Betül Yasemin Kökbek / Milliyet.com.tr – Atopik dermatit, son yıllarda hem çocuklarda hem de yetişkinlerde giderek daha sık rastlanan ve ömür kalitesini önemli halde düşüren kronik bir cilt hastalığı. Kaşıntı, kızarıklık ve kurulukla kendini gösteren bu rahatsızlık sadece cildi etkilemekle kalmıyor, ruhsal yansımalarıyla da günlük hayatı zorlaştırıyor. Çevresel faktörler, gerilim ve hayat stilindeki değişiklikler hastalığın görülme sıklığını her geçen yıl artırıyor. Samsun 19 Mayıs Üniversitesi Tıp Fakültesi Deri ve Zührevi Hastalıkları Ana Bilim Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Müge Güler Özden, atopik dermatite dair bilinmesi gerekenleri Milliyet.com.tr’ye anlattı.
7’den 70’e her yaşta görülebilen, yalnızca kaşıntılı bir döküntüden ibaret olmayan, aslında bağışıklık sistemimiz ve genetik özelliklerimizin çevresel etkenlerle etkileşimiyle oluşan ve dönemsel alevlenmelerle seyreden kronik bir hastalık olan atopik dermatit için Prof. Dr. Müge Güler Özden şu açıklamalarda bulundu:
“Bu hastalıkta daima devam eden ağır kaşıntı hissi, ‘kaşıntı-kaşıma döngüsü’nü tetikleyerek belirtileri daha da kötüleştirebilir. Hastalık yalnız cildi etkilemekle kalmaz; anksiyete, depresyon, uyku bozukluğu, okul muvaffakiyetinde düşme, dikkat eksikliği ve odaklanma zahmeti üzere psikososyal sıkıntıları da beraberinde getirebilir.”
TETİKLEYİCİLERİ SAYMAKLA BİTMİYOR
Peki atopik dermatitin tetikleyicileri nelerdir, günlük yaşantımızdaki hangi durumlar bu hastalığın daha da alevlenmesine sebep olur? Prof. Dr. Özden’e gör ev tozu akarları, bitki polenleri ve küf sporları üzere aeroalerjenleri içeren kapsamlı bir alerji testi yapmak bilgi verici olabilir. Fakat hastalığın nedeni sadece alerjilerle sonlu değil, temelinde bağışıklık sistemi düzensizliği ve cilt bariyerindeki hasar yatıyor. Prof. Dr. Özden, “Alerjenlerden kaçınmak alevlenme sıklığını azaltabilir lakin hastalığı büsbütün ortadan kaldırmaz. Gerilim hastalığın nedeni değildir diyebiliriz ancak bedenin gerilime verdiği karşılık alevlenmeleri tetikleyebilir yahut şiddetlendirebilir. Ayrıyeten cildi irrite edebilecek parfüm, deterjan, kolonya, boya içeren eserler üzere dış etkenlerden uzak durmak da yararlı“ açıklamasında bulundu.
Bu hastalığın sadece tek bir nedene bağlı olmadığını ileten Prof. Dr. Özden, hastalığın genetik yatkınlık ile çevresel faktörlerin bir ortaya gelmesi sonucu ortaya çıktığının altını çizdi. Son yıllarda bilhassa endüstrileşmiş ülkelerde görülme sıklığının 2-3 kat artmasını çevresel tesirlerin ne derece kıymetli olduğuna vurgu yapan Prof. Dr. Özden, “Hava kirliliği, iklim şartları, deterjan ve sabunlar, parfüm yahut boya içeren kozmetik eserler ve gerilim üzere ögeler hastalık ataklarını kolaylaştırabilir. Velhasıl atopik dermatit genetik bir taban üzerine çevresel faktörlerin eklenmesiyle gelişen, hem içsel hem de dışsal dinamiklerin rol oynadığı karmaşık bir hastalıktır“ tabirlerini kullandı.
ÇOCUKLAR RİSK ALTINDA! BİRİNCİ SİNYALİ BU TÜRLÜ VERİYOR
En sık çocukluk çağında görülen bir hastalık olan atopik dermatitin dünyada çocuklarda görülme oranının yüzde 15-30, yetişkinlerde ise yüzde 2-10 seviyesinde olduğunun altını çizen Prof. Dr. Müge Güler Özden, Türkiye’de yapılan çalışmalarda sıklığının yüzde 7,5 ila yüzde 17 ortasında bulunduğunun altını çizdi. Bu durumun atopik dermatitin toplumda hayli yaygın görüldüğünün bir ispatı olduğunu ileten uzman isim, hastalığın çoğunlukla bebeklik ve çocukluk devrinde başlasa da bazen erişkinlikte de devam edebildiğin değinerek şu ikazda bulundu: “Özellikle erişkin başlangıçlı atopik dermatitte toplum şuuru ve farkındalık seviyesi kâfi düzeyde değil. Bu nedenle hastalığın erken tanınması, farkındalığın artırılması ve şahısların uzman doktorlara yönlendirilmesi büyük kıymet taşıyor.”
Gelelim hastalığın belirtilerine. Çoklukla ciltte kuruluk ve kaşıntı ile başlayan atopik dermatitte kaşıntının birden fazla vakit en bariz ve erken bulgu olduğunu ileten Prof. Dr. Özden, “Ardından kızarıklık, pullanma, ciltte çatlaklar ve vakit zaman kabarcıklar görülebilir. Belirtiler alevlenme periyotlarında artar, sakin devirlerde ise azalabilir. Çocuklarda çoklukla yanaklar, saçlı deri, dirsek içi ve diz gerisi üzere kıvrım bölgelerinde; erişkinlerde ise boyun, el ve ayaklar üzere alanlarda daha sık ortaya çıkar. Bu bölgelerde tekrarlayan kızarıklık ve daima kaşıntı olması erken teşhis açısından önemli” diyerek çocukları daha yakından incelemenin ehemmiyetine değindi.
Ebeveynlerin bebeklerde ve çocuklarda daima huzursuzluk, uyku bozukluğu, cildini kaşıma eğilimi görmeleri halinde (yanaklarını yastığa sürtme, kulak artlarını kaşıma), bu belirtilerin atopik dermatitin birinci sinyalleri olabileceğini bilmeleri gerektiğini ileten Prof. Dr. Özden, “Ciltte geçmeyen kuruluk ve kızarıklık gözlendiğinde bunu ‘sıradan pişik’ ya da ‘geçici alerji’ olarak görmemek gerekir. Erken periyotta dermatoloji uzmanına başvurmak hem hakikat teşhisin konmasını hem de hastalığın ilerlemeden denetim altına alınmasını kolaylaştırır” dedi.
BAŞKA HASTALIKLARLA KARIŞTIRILIYOR
Cilt hastalıkları kelam konusu olduğunda, birçok semptomun benzerlik göstermesi halk ortasında yaygın bir yanılgıya yol açabilir. Cildinizde meydana gelen değişiklikleri gerçek biçimde gözlemlemek, erken müdahale açısından büyük değer taşır. Bu nedenle, atopik dermatitin başka cilt hastalıklarından hangi taraflarıyla ayrıldığını güzel bilmek gerekir. Bu hastalığı öteki cilt hastalıklarıyla karıştırmamak ismine Prof. Dr. Özdan, “Atopik dermatitin en ayırt edici özelliği, şiddetli kaşıntının ön planda olması ve bu kaşıntının ‘kaşıntı-kaşıma kısır döngüsü’ yaratarak hastalığın seyrini ağırlaştırmasıdır. Hastalık ekseriyetle bebeklikte başlar ve makul beden bölgelerinde tipik dağılım gösterir. Ayrıyeten atopik dermatitin egzama başta olmak üzere birtakım öteki dermatolojik hastalıklarla karışma riski vardır. Egzama aslında benzeri belirtiler gösteren birçok cilt hastalığını kapsayan genel bir tabirdir ve atopik dermatit de egzamanın sık görülen özel bir tipidir. Bunun dışında sedef hastalığı, uyuz, metabolik hastalıklar ya da mantar enfeksiyonları da emsal döküntü ve kaşıntı şikayetleri nedeniyle atopik dermatit ile karıştırılabilir. Bu nedenle yanlışsız teşhis için dermatoloji uzmanı değerlendirmesi ve hastalığın klinik seyri son derece önemli” uyarılarında bulundu.
“Atopik dermatiti olan bir çocukta ilerleyen yaşlarda alerjik rinit ve astım geliştirme riski olağandan daha yüksektir. Bu durumu tanımlamak için ‘atopik yürüyüş’ manasına gelen ve bu ilerlemeyi tanım eden ‘atopik marş’ tabirini kullanırız. Bu nedenle atopik dermatiti olan çocukların erken yaşta tanınması, tedavi edilmesi ve gerekli tedbirlerin alınması gerekiyor.” – Prof. Dr. Müge Güler Özden
Prof. Dr. Özden, atopik dermatitin nedenlerinden birinin besin alerjisi olabileceğine değinerek, besin alerjilerinin kimi şahıslarda şikayetleri artırabileceğini belirtti. Lakin hastalığın temelinde bağışıklık sistemi düzensizliği ve cilt bariyerindeki bozulma yer aldığını vurgulayarak, besin alerjilerinin atopik dermatitin gelişimini tek başına açıklayamayacağını hatırlattı.
BESLENME FORMU GİDİŞATI NASIL TESİRLER?
Beslenme biçiminin hastalığın seyrinde tesirli olabileceğini belirten Prof. Dr. Müge Güler Özden, “Bazı besinler hassas şahıslarda atopik dermatit belirtilerini tetikleyebilir. Fakat beslenmeye yönelik özel kısıtlamalar yahut diyet değişiklikleri tabip önerisi olmadan yapılmamalı. Probiyotikler ve beslenme düzenlemeleri yalnızca destekleyici olabilir. Diyet ve probiyotik teklifleri atopik dermatit tedavisinin yerine geçmez, tek başına önerilmemeli. Hastanın kesinlikle yanlışsız tedavileri aldığına emin olunarak bunlardan destekleyici olarak faydalanılmalı” dedi. Prof. Dr. Özden açıklamalarını tedavi süreci hakkında bilgilendirerek şöyle noktaladı:
“Tedavi seçenekleri konusunda en yanlışsız yaklaşım, doktorun şahsa özel planlama yapması. Hastalar tedavi sürecinde kendi başlarına karar vermemeli, kesinlikle dermatoloji uzmanının yönlendirmesine başvurmalı. Günümüzde atopik dermatit kremlerin yanı sıra çok gelişmiş ve amaca yönelik sistemik tedavilerle tedavi ediliyor. Tedavinin kremlerle hudutlu olduğu dünya artık geride kaldı. Bu açıdan çok büyük gelişmeler yaşandı. Yalnızca mevzuda ehil dermatoloji uzmanı doktorlar tarafından önerilebilen bu yeni tedaviler hem hastalarımıza hayat kalitesinde besbelli artış imkanı sunuyor hem de uzun periyotta güvenlikleri kanıtlanmış olması sayesinde ömür uzunluğu kullanılabiliyor. Hastalığın bilinirliğini ve toplumda bu hususta farkındalığı yaratmak, hastalıkla ilgili belirti ve bulguları tartışıp hakikat ve süratli teşhisi kolaylaştırmak, bu hastalıktan muzdarip bireylerin uzman doktorlara başvurmalarını sağlamak büyük değer taşıyor.”
