Mevsimsel depresyonun önlenmesi için alınması gereken önlemlere dikkat çeken Prof. Dr. Hasan Belli, “Güneş ışığından mümkün mertebe faydalanmak gerekir. Konut ve iş yerleri aydınlık tutulmalıdır. Açık havada yürüyüş ve fizikî aktiviteler ihmal edilmemelidir. İstikrarlı beslenme epeyce değerlidir. Niteliksiz karbonhidratlardan uzak durulmalı ve omega-3 açısından varlıklı besinler alınmalıdır. Toplumsal bağlar canlı tutulmalı ve toplumsal aktiviteler düzenlenmelidir. Her gün birebir saatte yatılıp kalkılmalıdır. Uyku saatlerinin doğal ritminden sapmasına müsaade verilmemelidir” dedi.
Prof. Dr. Hasan Belli, halk ortasında kış depresyonu olarak da bilinen mevsimsel depresyona ait değerlendirmede bulundu.
‘GÜN IŞIĞININ AZALMASI, BEYİN KİMYASINI ETKİLİYOR’
Mevsimsel depresyonun, ‘klinik olarak mevsimsel döngülerle bağlantılı depresyon’ olarak adlandırılabildiğini kaydeden Prof. Dr. Belli, “Mevsimsel depresyonun temel özelliği, depresyon belirtilerinin yılın muhakkak mevsimlerinde, çoklukla sonbahar ve kış aylarında başlaması, öbür mevsimlerde ise semptomların ya büsbütün geçmesi ya da bozukluk şiddetine erişmeyecek seviyeye gerilemesidir. Bu doğal gidiş, sürecin güneş ışığı ile direkt alakalı olduğuna en büyük delalettir. Bu durum, yalnızca ‘kendini berbat hissetme’ ile tanımlanmaz, günlük fonksiyonelliği bozacak seviyede bir klinik tablo ile seyreder” diye konuştu.
‘KIŞ DEPRESYONU, MEVSİMSEL DEPRESYONUN ALT TÜRÜ’
Mevsimsel depresyon ile kış depresyonunun büsbütün birebir olmadığını belirten Prof. Dr. Belli, “Mevsimsel depresyon, halk ortasında daha çok ‘kış depresyonu’ yahut ‘kış hüznü’ olarak bilinir zira olayların büyük çoğunluğu sonbahar-kış aylarında görülür. Fakat mevsimsel depresyonun az de olsa ‘yaz tipi’ de bulunmaktadır. Yaz tipinde belirtiler çoklukla ilkbahar-yaz aylarında başlar ve uykusuzluk, iştahsızlık, huzursuzluk ve telaş daha ön planda olabilir. Kış tipi ise daha yaygındır ve çok uyku isteği, karbonhidrat seviyesi yüksek besinler kaşı çok yönelme, iştah artışı ve kilo alma üzere ‘tipik olmayan depresyon’ belirtileriyle karakterizedir. Hasebiyle ‘mevsimsel depresyon’ daha kapsayıcı bir terimken, ‘kış depresyonu’ onun en sık görülen alt çeşidi olarak değerlendirilebilir” tabirlerini kullandı.
‘KIŞ HÜZNÜ, OLAĞAN VE SÜREKSİZ BİR DURUMDUR’
Kış aylarında depresif hislerin ortaya çıkmasının olağan olduğunu belirten Prof. Dr. Belli, “Kış aylarında havanın erken kararması, soğuk, kapalı hava ve toplumsal aktivitelerin azalması nedeniyle bir ölçü hüzün, güç düşüklüğü ve içe kapanma eğilimi birçok insan için olağan ve süreksiz bir durumdur. Buna bazen ‘kış hüznü’ denir. Lakin bu hisler, kişinin günlük sorumluluklarını yerine getirmesine mani olmuyorsa ve haftalar boyunca süren derin bir çökkünlük haline dönüşmüyorsa, patolojik bir depresyondan farklıdır. Güneşin bol olduğu vakitlerde insanların çoğunluğu, kendilerini daha sevinçli ve huzurlu hissederler. Kış aylarında görülen depresyonun çeşitli nedenleri vardır. Bunun nedenleri; en başta ışık eksikliği lisana getirilebilir. Güneş ışığındaki azalma, serotonin üretimini düşürür ve melatonin üretimini artırır. Melatonin uykunun düzenlenmesinde kıymetli roller oynar. Bu dengesizlik, güç kaybı, uyku düzensizliği ve çökkün his duruma yol açar. Ayrıyeten soğuk hava nedeniyle toplumsallaşma gayretleri, fizikî aktivite ve dışarı çıkma eğilimi azalır. Bu durumlar psikobiyolojik tesirleri ile depresyona girmeye taban hazırlayabilir. Kasvetli duygulanım ve karanlık hava, olumsuz fikir kalıplarını ve karamsarlığı tetikleyebilir. Mevsimsel özellikli depresyonların güneş ışığının yıl boyunca az olduğu ülkelerde daha yaygın olması bu etmene bağlanabilir” dedi.
Mevsimsel depresyonun belirtilerinin klasik depresyon belirtileriyle büyük oranda örtüştüğünü fakat kimilerinin mevsime has olduğunu söz eden Prof. Dr. Hasan Belli, “Sıklıkla çökkün his durum tabloya hakimdir. Bu durum daima keder, ümitsizlik hisleri ve niyetleri ve değersizlik tecrübeleri ile tanımlanabilir. Ayrıyeten daha evvel keyif alınan uğraşlara karşı ilgisizlik görülür. Bu ilgisizlik çeşitli hobileri, toplumsal faaliyetleri kapsayabilir. Çok yorgunluk, güç kaybı, fazla uyumaya meyilli olma, çok karbonhidratlı besin tüketme, kilo alımı, dikkati toparlayamama, toplumsal çekilme, kollarda ve bacaklarda tartı hissi, huzursuzluk ya da zihinsel yavaşlama başka kıymetli bulgulardır” diye konuştu.
‘MEVSİMSEL DEPRESYON 4-5 AY SÜREBİLİR’
Mevsimsel depresyonun sonbaharda başlayarak ilkbahara kadar sürebildiğini söz eden Prof. Dr. Belli, “Mevsimsel depresyon, genelde bir döngüseldir ve tanımlanan vakit aralıklarında, mevsimsel değişikliklerle bağlantılıdır. Belirtiler çoklukla sonbahar aylarında başlar, kış boyunca en şiddetli halini alır ve ilkbahar aylarında güneş ışığının artmasıyla birlikte hafifleyerek ya da büsbütün ortadan kalkarak düzelir. Bu, ortalama 4-5 aylık bir süreyi kapsar. Lakin bu mühlet şahıstan şahsa, yaşanılan coğrafyanın enlemine ve o yılın hava şartlarına nazaran değişiklik gösterebilir. Birtakım hadiselerde, depresyon hali yeterli tedavi edilmezse her döngüde semptomlar tekrarlayabilir” ihtarında bulundu.
‘Kış hüznü’ ile klinik seviyedeki ‘mevsimsel depresyon’ ortasındaki en kritik ayrımın, fonksiyonelliğin bozulması olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Hasan Belli, “Bazı durumlarda kesinlikle bir ruh sıhhati uzmanına başvurulmalıdır. Bu durumlar şöyle sıralanabilir: Belirtiler her gün, günün büyük kısmında hissediliyorsa, işe ya da okula gitmek, mesken işlerini yapmak, toplumsal bağlantıları sürdürmek büyük ölçüde zorlaştıysa yahut imkansız hale geldiyse kesinlikle uzmana danışılmalıdır. Uyku ve iştah düzensizlikleri ömür kalitesini önemli biçimde etkiliyorsa, ümitsizlik, çaresizlik kanıları ağırsa, mevt yahut intihar kanıları varsa vakit kaybedilmeden bir uzman tabibe başvurulmalıdır. İntihar fikirlerinin olması hadisenin epeyce şiddetli olduğunu ve aciliyet arz ettiğini gösterir. Özcesi ‘Biraz keyifsizim’ değil de ‘Artık hiçbir şey yapamıyorum, hayat çekilmez geliyor’ noktasına gelindiğinde profesyonel dayanak alınması hayati kıymet taşır” diye konuştu.
‘TEDAVİ EDİLMEZSE KRONİKLEŞEBİLİR’
Mevsimsel depresyona vaktinde müdahalenin değerini vurgulayan Prof. Dr. Belli, “Mevsimsel depresyon tedavi edilmezse, yalnızca birkaç aylık bir sorun olmaktan çıkıp kronikleşebilir ve kişinin hayatında önemli yeti yitimlerine sebep olabilir. Öncelikle iş, okul performansında düşme ve toplumsal alakalarda geri çekilmeye sebep olabilir. Öbür depresyon tiplerinde olduğu üzere alkol ve öbür berbata kullanılan hususlara yönelimi artırabilir. Mevsimsel depresyon sıhhatsiz beslenme, hareketsizlik ve ağır gerilim nedeniyle öteki tıbbi hastalıklara yer hazırlayabilir. Depresyonun şiddetli biçimlerinde intihar riski, azımsanmayacak seviyede yüksektir” sözlerini kullandı.
‘EV VE İŞ YERİ AYDINLIK TUTULMALI’
Mevsimsel depresyonun önlenmesi için alınması gereken önlemlere dikkat çeken Prof. Dr. Belli, “Öncelikle biyolojik nedenselliği zayıflatmak için güneş ışığından mümkün mertebe faydalanmak gerekir. Gündüz saatlerinde bu imkân daha imkanlı hale gelir. Mesken ve iş yerleri aydınlık tutulmalıdır. Şayet imkân varsa açık havada yürüyüş ve fizikî aktiviteler ihmal edilmemelidir. Antrenmanın kendisi tüm depresyon biçimlerinde yarar sağlayabilir. Bununla birlikte istikrarlı beslenme epeyce kıymetlidir. Niteliksiz karbonhidratlardan uzak durulmalı ve omega-3 açısından güçlü besinler alınmalıdır. Ayrıyeten toplumsal bağlar canlı tutulmalı ve toplumsal aktiviteler düzenlenmelidir” dedi.
Mevsimsel depresyonun önlenmesinde bir öteki kıymetli konunun da uyku nizamı olduğunu belirten Prof. Dr. Belli, “Her gün birebir saatte yatılıp kalkılmalıdır. Uyku saatlerinin doğal ritminden sapmasına müsaade verilmemelidir. Gerilim idaresine de dikkat etmek gerekir. Gerilimli uğraşlardan uzak durmaya çalışmak hami olabilir. Şayet birey geçmiş yıllarda da gibisi sıkıntılar yaşamışsa ve bu sıkıntılar şiddetli arazlara sebep olmuşsa depresyonun çabucak başlangıcında profesyonel yardım arayışı son derece önemlidir” ikazında bulundu.
‘MEVSİMSEL DEPRESYON İHMAL EDİLMEMELİ’
Mevsimsel depresyonun ihmal edilmemesi gereken bir bozukluk olduğunu kaydeden Prof. Dr. Belli, “Bu doğal bir ‘tembellik’ yahut ‘mizaç ve karakter’ özelliği değil, biyolojik temelli bir gerçekliktir. Farkındalık ve erken müdahale son derece değerlidir. Birey kendinde ya da bir yakınında belirtiler fark ettiğinde erken müdahale imkanlarını araştırmalıdır” dedi.
Mevsimsel depresyonun epeyce tesirli bir formda tedavi edilebildiğini belirten Prof. Dr. Belli, tedavi yaklaşımlarını şöyle sıraladı:
Fototerapi (Işık Tedavisi): En spesifik ve tesirli tedavi sistemlerinden biridir. Özel bir aygıttan sabahları 30 dakika kadar parlak beyaz ışığa maruz kalmak, güneş ışığının eksikliğini telafi ederek beyin kimyasını düzenler. Tesiri çoklukla birkaç gün ila iki hafta içinde görülmeye başlar.
Psikoterapi: Çeşitli psikoterapi biçimleri tedavide kullanılmaktadır. Psikoterapiler olumsuz fikir kalıplarını değiştirmeye, davranışları aktiviteyle yine düzenlemeye ve mevsimsel değişikliklere ahenk sağlayacak hünerler geliştirmeye odaklanır. Bunlara ilaveten birtakım terapi ekolleri olumsuz duygulanımlara odaklanarak bunlarla baş edebilme kapasitesini artırırlar.
İlaç Tedavisi: Şiddetli olaylarda, çeşitli antidepresan ilaçlar doktor kontrolünde kullanılabilir. Daha evvel de gibisi karakterde depresyon döngüleri deneyimlemiş bireylerde, belirtiler başlamadan evvel esirgeyici gayeli olarak antidepresan tedavi başlanıp, mevsim geçince kademeli olarak kesilebilir.
D Vitamini Desteği: Kışın güneş ışınlarının az olması nedeniyle düşen D vitamini düzeyleri depresyonu şiddetlendirebilir. Doktor önerisiyle takviye alınabilir.
