‘Amaç, bedeni ketozis denen metabolik duruma sokmak’
Ketojenik diyet, bedeni alıştığı güç sisteminden çıkarıp farklı bir “yakıt sistemine” geçiren özel bir beslenme modeli olarak biliniyor. Yani ketojenik diyette karbonhidrat çok önemli biçimde kısıtlanıyor, yağ oranı artırılıyor, protein ise denetimli tutuluyor. “Burada hedef, bedeni ketozis denen metabolik duruma sokmak. Bu durumda beden güç için glukoz yerine yağdan üretilen ketonları kullanmaya başlıyor” diyen Prof. Dr. Murat Baş, Alzheimer hastalığında beynin güç kullanımında önemli bir sorun yaşandığına dikkat çekiyor: “Sağlıklı bir beyinde temel güç kaynağı glukozdur. Fakat Alzheimer hastalığında beynin glukozu kullanma kapasitesi azalır. Nöronlar adeta aç kalır. Bu noktada keton cisimcikleri, beyin için alternatif ve daha kolay kullanılabilen bir yakıt haline gelir.” Araştırmalara nazaran ketojenik diyetin Alzheimer hastalarında tedaviye olumlu tesir ettiğine dikkat çeken Prof. Dr. Murat Baş, “Ketojenik diyet karbonhidratı önemli biçimde kısıtlayıp yağdan varlıklı bir beslenme modeli sunarak bedeni keton üretimine yönlendiriyor. Böylelikle beyin, glukoz yerine ketonları güç kaynağı olarak kullanabiliyor. Yani beynin aç kalan hücrelerine alternatif bir güç kapısı açılıyor” biçiminde konuşuyor.
10 klinik çalışma, 691 hastada dikkat çeken sonuçlar
2024 yılında The Journal of Nutrition, Health & Aging dergisinde yayımlanan kapsamlı bir derleme, Alzheimer hastalarında ketojenik diyet ve orta zincirli trigliserit (MCT) bazlı beslenme yaklaşımlarını inceleyen 10 farklı klinik çalışmayı tahlil etti. Toplam 691 Alzheimer hastasının yer aldığı bu çalışmalarda, ketojenik yahut MCT yağdan varlıklı diyet uygulanan bireylerde bilişsel fonksiyonlarda manalı güzelleşmeler saptandı. Prof. Dr. Murat Baş, bu bulguları şöyle kıymetlendiriyor: “Mini Mental Durum Testi (MMSE) ve ADAS-Cog üzere bilişsel kıymetlendirme testlerinde besbelli puan artışları görülmesi son derece değerli. Bu, diyetin sadece teorik değil, klinik olarak da ölçülebilir bir tesir yaratabildiğini gösteriyor.”
‘Ketojenik diyet herkese uygun değil’
Ketojenik diyetin Alzheimer üzerindeki tesirleri sırf tek bir çalışmaya dayanmıyor. Experimental Gerontology, Progress in Neurobiology ve Frontiers in Nutrition üzere saygın mecmualarda yayımlanan araştırmalar, ketonların beyin hücrelerinde güç üretimini artırabildiğini, oksidatif gerilimi azaltabileceğini ve kimi hastalarda hafıza performansını destekleyebileceğini ortaya koyuyor. Literatürdeki ortak noktaya dikkat çeken Prof. Dr. Murat Baş, “Bu çalışmaların büyük kısmı, ketojenik yaklaşımın Alzheimer’da bozulan güç istikrarını kısmen de olsa tekrar kurabildiğini söylüyor. Lakin bilim insanları bu etkiyi ‘umut verici ancak sınırlı’ olarak tanımlıyor” diyor. Her bilimsel bulguda olduğu üzere, ketojenik diyetin de riskleri bulunuyor. İncelenen çalışmalarda birtakım iştirakçilerde trigliserit ve LDL kolesterol seviyelerinde artış gözlendi. Ayrıyeten diyetin katı yapısı nedeniyle kimi hastaların uzun müddet ahenk sağlayamadığı bildirildi. Ketojenik diyetin herkese uygun olmadığına dikkat çeken Prof. Dr. Murat Baş, “Özellikle kalp-damar hastalığı, lipid metabolizma bozuklukları olan bireylerde kesinlikle doktor ve diyetisyen denetiminde planlanmalıdır” halinde ikazda bulunuyor.
Alzheimer’da beslenme ömür kalitesini yükseltiyor
Mevcut çalışmaların değerli bir kısıtlılığı, mühletin çoklukla 8–12 hafta ile hudutlu olması. Uzun yıllar süren bir hastalık olan Alzheimer’da, ketojenik diyetin uzun vadeli tesirleri ve güvenliği şimdi net değil. Prof. Dr. Murat Baş, bu noktada temkinli optimistlik daveti yapıyor: “Bugün için şunu söyleyebiliriz: Ketojenik diyet Alzheimer’da birtakım ilaçların tesirini taklit edebilir, hatta destekleyebilir. Lakin ilacın yerini alacak mucizevi bir tahlil olarak görülmemelidir.” Alzheimer hastalığıyla çabada beslenme, giderek daha güçlü bir tamamlayıcı öge haline geliyor. Ketojenik diyet, beynin güç krizine alternatif bir yol sunarak umut verici bir pencere açıyor. Lakin uzmanlar, bu yaklaşımın bireye özel, denetimli ve bilimsel datalar ışığında uygulanması gerektiği konusunda hemfikir. Prof. Dr. Murat Baş, “Beslenme, Alzheimer’da tek başına bir tedavi değil; fakat yanlışsız planlandığında hastaların ömür kalitesine manalı katkılar sunabilecek güçlü bir araçtır. Önümüzdeki yıllarda daha büyük ve uzun vadeli çalışmalarla bu tablonun çok daha netleşeceğine inanıyoruz” biçiminde kelamlarını tamamlıyor.
