‘Böbreğin süpürgesi’ bilimsel testte! Gilaburu taş düşürmede ne kadar tesirli?
Böbrek taşı hastalığı, şiddetli ağrılara ve hayat kalitesinde besbelli düşüşe neden olan yaygın bir sıhhat problemidir. Anadolu’nun kimi bölgelerinde uzun yıllardır kullanılan gilaburu (Viburnum opulus), klâsik tıpta “böbreğin süpürgesi” olarak anılır. Üroloji Uzmanı Dr. Tevfik Ziypak, “Gilaburu, bilhassa Kayseri etrafında sonbaharda toplanan kırmızı meyveleriyle bilinir. Yöre halkı bu meyveleri fermente ederek suyunu içmektedir” dedi. Buruk tadının, tesirinin bir işareti olarak kabul edildiğini belirten Dr. Ziypak, gilaburunun geleneksel kullanımının hala birçok konutta sürdüğünü söz etti.
Güçlü içerik: Vitaminler, asitler ve aktif bileşikler
“Bu meyvenin içeriğinde yüksek ölçüde C vitamini, potasyum, malik asit, sitrik asit ve polifenoller bulunur. Ayrıyeten düz kasları gevşetici tesiriyle bilinen “skopoletin” isimli bir bileşiğe de sahip. Bu özelliğin, taşın üreter içinde daha rahat ilerlemesini sağlayabileceği düşünülmektedir” diyen Dr. Ziypak’a göre, bu biyolojik tesirler, gilaburunun taş tedavisinde rol oynamasını mümkün kılabilir.
Dr. Ziypak, gilaburunun halk ortasında uzun yıllardır “doğal taş ilacı” olarak kullanıldığını belirtti. Dr. Ziypak, “Ancak geleneksel müşahedeler bilimsel bilgilerle desteklenmedikçe, çağdaş tıpta tek başına bir tedavi olarak kabul edilmesi mümkün değildir. Yeniden de bu müşahedeler araştırmalar için değerli ipuçları sunabilir” dedi.
Yüzde 82 oranında taş düşürme başarısı
Bilimsel olarak bakıldığında, gilaburu üzerine yapılmış birinci çalışmalar umut verici sonuçlar ortaya koydu. 2019 yılında 103 hastayla gerçekleştirilen bir araştırmada, 10 mm’den küçük distal üreter taşı olan bireylerde, gilaburu ekstresi verilen kümede yüzde 82 oranında taş düşürme başarısı elde edildi. Denetim kümesinde ise bu oran yüzde 66’ydı. Dr. Ziypak, ayrıca bu çalışmada taş düşürme müddetinin de 14 günden 9 güne düştüğünü söyledi.
2021’de yapılan diğer bir çalışmada da gilaburu ekstresi, böbrek taşı düşürmede tesirli ilaçlarla karşılaştırıldı. Bulgulara nazaran iki küme ortasında manalı fark bulunmadı. Bu da, kimi hastalarda gilaburunun farmakolojik tedaviler kadar tesirli olabileceğini düşündürdü. Lakin Dr. Ziypak, bu sonuçların şimdi kılavuzlara girecek kadar güçlü delil oluşturmadığını vurguladı.
Nasıl tesir gösteriyor?
Gilaburunun mümkün tesirleri iki temel düzenekle açıklanabilir. Birincisi, antispazmodik tesiriyle üreter kaslarını gevşeterek taşın daha kolay ilerlemesini sağlamasıdır. İkincisi ise içerdiği sitrat sayesinde idrarda kalsiyum kristallerinin oluşumunu önleyebilmesidir. Dr. Ziypak’a göre ikinci sistem, hayvan ve laboratuvar çalışmalarında desteklense de insanlarda daha fazla bilgiye gereksinim var.
Dr. Ziypak, Avrupa Üroloji Derneği (EAU) ve Amerikan Üroloji Derneği (AUA) üzere memleketler arası rehberlerde gilaburunun yer almadığını belirtti. Bunun en önemli nedeni, kâfi büyüklükte, denetimli ve standardize eserlerle yapılmış klinik çalışmaların şimdi bulunmaması.
Gilaburu, asidik yapısı nedeniyle bilhassa mide rahatsızlığı olan bireylerde reflü ya da gastrit üzere semptomları tetikleyebilir. Şeker eklenmiş eserler, diyabet hastaları için risk oluşturabilir. Bu yüzden Dr. Ziypak, gilaburunun mutlaka doktor gözetiminde ve mevcut tedavilerle birlikte, tamamlayıcı olarak kullanılmasını öneriyor.
‘Destekleyici lakin tek başına yetersiz’
Sonuç olarak gilaburu, bilimsel olarak potansiyel vaat eden bir bitki. Küçük boyutlu distal üreter taşlarında destekleyici olarak düşünülebilir. “Etkisinin bireyden bireye değişebileceği ve şu an için çağdaş tedavilerin yerini alamayacağı unutulmamalı” diyen Dr. Ziypak, bu bitkinin gelecekte yapılacak geniş kapsamlı çalışmalarla daha net bir yer edinebileceğini tabir etti.
