Gençler sıkıntılarını ona anlatıyor! Uzman isim uyardı: Uydurma inançlı bağ oluşturuyor

ABD merkezli araştırma kuruluşu tarafından yayımlanan çalışma, yapay zekâ kullanımının gençler ortasında süratle yaygınlaştığını ortaya koydu. Yaşları 13 ile 17 ortasında değişen yaklaşık bin gençle yapılan görüşmelerde, kimi iştirakçilerin ruhsal takviye gereksinimi hissettiklerinde sohbet robotlarından yardım aldığı belirlendi.

Peki gençlerin duygusal takviye için yapay zekâya yönelmesi bir risk oluşturuyor mu?

Uzman Psikolog Begüm Demir, konuya temkinli yaklaşılması gerektiğini belirterek yapay zekânın yararlı bir araç olabileceğini lakin profesyonel ruhsal takviyenin yerini alamayacağını söyledi.

“Bunu büsbütün makûs ya da büsbütün güzel olarak kıymetlendirmek yanlışsız olmayabilir. Gençler, yargılanmadan dinlenmek, süratli karşılık almak ve hislerini düzenlemek için dijital araçlara yönelebiliyor. Yapay zekâ bu manada erişilebilir, düşük utanç hissi yaratan ve anlık rahatlama sağlayan bir araç olabilir. Lakin duygusal takviye ile terapi tıpkı şey değildir. Yapay zekâ eşlik edebilir ama kişinin geçmişini, bağlantılarını, travmalarını ve ruhsal risklerini bir uzman üzere değerlendiremez” dedi.

YALNIZLIK HİSSİNİ AZALTABİLİR

Yapay zekânın kısa vadede yalnızlık hissini azaltabileceğini belirten Demir, kişinin “beni dinleyen biri var” hissi yaşayabileceğini belirtti.

“Bu durum bilhassa kriz olmayan fakat zorlayıcı devirlerde süreksiz rahatlama sağlayabilir. Fakat insan bağlantılarının yerini almaya başladığında sorun ortaya çıkar. İnsan bağı sırf onaylanmak değildir; karşılıklılık, hudut koyma, yanlış anlaşılmaları onarma ve gerçek bağ kurma kapasitesini içerir. Yapay zekâ bunların birçoklarını simüle eder lakin hakikaten yaşayamaz” tabirlerini kullandı.

ERGENLERDE BAĞLILIK RİSKİ

Ergenlik devrinde yapay zekâya çok bağlanma riskinin daha yüksek olduğuna dikkat çeken Demir, yapay zekânın her vakit ulaşılabilir ve yargılamayan yapısıyla gençler için “sahte inançlı bağ” oluşturabileceğini söyledi.

“Ergen bireyler gerçek bağlantılardaki zorlayıcı lakin geliştirici tecrübelerden kaçıp, yapay zekânın denetimli ve risksiz alanına çekilebilir. Bu durum toplumsal maharetleri, çatışma çözme yeteneğini, duygusal dayanıklılığı ve gerçek bağlantılarda kalabilme kapasitesini zayıflatabilir” vurgusunu yaptı.

SÜREKLİ ONAYLANMA GERÇEKLİK ALGISINI ZAYIFLATABİLİR

Yapay zekânın kullanıcıyı daima onaylamasının kimi riskler taşıdığını söz eden Demir, “Onay rahatlatır lakin her rahatlatan şey iyileştirmez” dedi.

“Terapide güzel bir terapist sadece ‘haklısın’ demez. Gerektiğinde kişinin fikir çarpıtmalarını, kaçınmalarını ve savunmalarını fark etmesine yardımcı olur. Daima onaylanmak ruhsal olarak güzel üzere görünse de kişinin gerçeklik algısını zayıflatabilir. Dertli bireylerde felaketleştirme senaryolarını artırabilir, depresif bireylerde ise ümitsizlik kanılarının gereğince sorgulanmamasına neden olabilir” diye konuştu.

YAPAY ZEKÂ PSİKOZU NEDİR?

Son periyotta gündeme gelen “yapay zekâ psikozu” kavramına da değinen Demir, bunun resmi bir klinik teşhis olmadığını söyledi.

“Bazı şahıslar yapay zekânın özel bir bilince sahip olduğuna, kendisiyle baht bağı kurduğuna, saklı iletiler verdiğine ya da onu seçilmiş biri olarak gördüğüne inanabiliyor. Fakat sıkıntı sırf yapay zekâ kullanımı değildir. Uykusuzluk, yalnızlık, ağır kullanım, mevcut ruhsal kırılganlık ve toplumsal dayanak eksikliği üzere etkenler de bu süreci etkileyebilir” dedi.

Demir, kimi durumlarda yapay zekâ tarafından verilen cevapların sanrısal fikirleri güçlendirebilecek bir öge olarak değerlendirilebileceğini de kelamlarına ekledi.

NE VAKİT PROFESYONEL DAYANAK KOŞUL?

Yapay zekânın hisleri tabir etmek, nefes idmanları öğrenmek yahut günlük planlama yapmak üzere alanlarda yararlı olabileceğini belirten Demir, birtakım durumlarda profesyonel takviyenin kaçınılmaz olduğunu vurguladı.

“İntihar fikirleri, kendine ziyan verme davranışları, gerçeklikten kopma, ses duyma, ağır paranoya, ağır depresyon, travma sonrası belirtiler, yeme bozuklukları yahut husus kullanımı üzere durumlarda yapay zekâ kâfi değildir. Ayrıyeten kişinin uyku, okul, iş yahut toplumsal ömrü bariz halde etkileniyorsa ya da insan bağlarından uzaklaşıp yapay zekâyı tek duygusal takviye kaynağı hâline getiriyorsa profesyonel yardım almak değer taşır” dedi.

EBEVEYNLER NELERE DİKKAT ETMELİ?

Ebeveynlerin yasaklayıcı değil, rehberlik eden bir yaklaşım benimsemesi gerektiğini belirten Demir, çocukların yapay zekâyı hangi gayeyle kullandığının takip edilmesi gerektiğini söyledi.

“Çocuğun yapay zekâdan aldığı bilgileri mutlak yanlışsız kabul edip etmediği, kullanım müddetinin artıp artmadığı, toplumsal bağlardan uzaklaşıp uzaklaşmadığı takip edilmelidir. ‘Yapay zekâ beni herkesten daha âlâ anlıyor’ üzere sözler çok bağlanmanın işareti olabilir. Uyku sisteminde, okul muvaffakiyetinde, his durumunda ve toplumsal ömürde bozulma olup olmadığı gözlemlenmelidir” dedi.

Demir, ebeveynlerin çocuklarına “Yapay zekâyı kullanabilirsin lakin zorlandığın bahislerde tek takviye kaynağın o olmasın. Kimi şeyler sırf ekran üzerinden değil, inançlı bir yetişkinle konuşularak çözülebilir” bildirisini vermesinin değerli olduğunu kelamlarına ekledi.