Menopozdan sonra yeni lisan öğrenmek için bunları yapın! Beyni aktive ediyor
Dikkat denetimi artıyor
Son yıllarda yapılan araştırmalar, faal halde ikinci bir lisan edinen bireylerde dikkat denetiminin güçlenebildiğini, bilişsel esnekliğin artabildiğini ve ileri yaşlarda görülen kimi bilişsel gerileme süreçlerinin daha yavaş ilerleyebildiğini gösteriyor. Bilhassa zihinsel olarak etkin kalan bireylerde sinaptik esnekliğin daha güçlü kaldığı biliniyor. Lisan Bilimci Seda Yekeler, dikkat edilmesi gerekenler hakkında şöyle konuştu: ‘’Temel öge, lisan edinim sürecinin beynin yaşa bağlı gereksinimlerine uygun formda yapılandırılmasıdır. Yetişkin beyni çocuk beyninden farklı çalışır. Çocuklar ağır tekrar ve maruziyet yoluyla ilerlerken, yetişkin beyni mana, bağlam ve duygusal ilgi arar. Bu nedenle ezber odaklı klasik sistemler yetişkin bireylerde yüksek bilişsel yük oluşturarak gerilim hormonlarının artmasına neden olabiliyor. Bilhassa kortizol düzeyindeki yükselme, dikkat ve hafıza süreçlerini olumsuz etkileyebiliyor. Buna karşılık toplumsal etkileşim içeren, konuşma merkezli, yanılgı yapmayı doğal kabul eden ve düşük gerilim ortamı sunan edinim modelleri yetişkin beyninde çok daha güçlü sonuçlar oluşturmaktadır. Zira itimat hissi oluştuğunda beyin savunma modundan çıkar ve yeni temaslar oluşturmaya daha açık hale gelir.’’
‘Menopoz sırf hormonal bir geçiş periyodu değil’
Son yıllarda nörobilim alanında yapılan çalışmalar, ‘’Menopozdan sonra lisan öğrenmek çok zor’’ yaklaşımın büyük ölçüde eksik ve eski bilgiler üzerine kurulu olduğunu gösteriyor. Lisan bilimci, muharrir ve eğitimci Seda Yekeler, menopoz periyodu sonrası bayanların değişimle birlikte yaşadıkları sıkıntılara dikkat çekti: “Menopoz sadece hormonal bir geçiş devri değil, tıpkı vakitte beynin nörokimyasal sistemlerinde yine yapılanmaların yaşandığı değerli bir nörobiyolojik süreçtir. Bilhassa östrojen düzeylerindeki düşüş, beyindeki nörotransmitter sistemlerini direkt etkileyebilir. Bu periyotta asetilkolin üretimi ve sinaptik iletimde meydana gelen değişimler; söz bulmada zorlanma, kısa vadeli unutkanlık, dikkat dağınıklığı, zihinsel yorgunluk ve bilişsel süratte yavaşlama hissi üzere tesirlerle kendini gösterebilir.”
Beyin ömür uzunluğu kendini tekrar yapılandırıyor
Yekeler, bu değişimlere karşın lisan edinmenin gerçekleşeceğine dair kritik bir noktanın altını çiziyor: “Bu değişimler, beynin artık yeni bilgiler öğrenemediği manasına gelmiyor. Tersine çağdaş nörobilim, beynin hayat uzunluğu kendini tekrar yapılandırabilen dinamik bir organ olduğunu ortaya koyuyor. ‘Nöroplastisite’ olarak tanımlanan bu özellik sayesinde beyin, her yaşta yeni sinaptik temaslar kurabiliyor, yeni tecrübelere ahenk sağlayabiliyor ve yeni bilişsel ağlar geliştirebiliyor. Bilhassa yabancı lisan edinimi, nöroplastisiteyi harekete geçiren en güçlü bilişsel süreçlerden biri olarak öne çıkıyor. Zira ikinci bir lisan edinimi sırasında beyin; dikkat, işitsel işlemleme, hafıza, karar verme, motor planlama ve duygusal anlamlandırma üzere birçok mekanizmayı tıpkı anda devreye sokuyor. Bu çok taraflı zihinsel aktivasyon ise beynin farklı bölgeleri ortasında yeni ilişkiler kurulmasını destekleyerek bilişsel rezervin korunmasına katkı sağlayabiliyor.’’
‘Beynin en kıymetli özelliği, kullanıldıkça gelişmesi’
Seda Yekeler, beynin çalışma disiplinini hatırlatarak menopoz sonrası lisan edinmenin nasıl mümkün olacağını şöyle anlattı: ‘’Beynin en kıymetli özelliği, kullanıldıkça gelişmesidir. Yeni bir lisan edinmek sırf irtibat hüneri kazanmak değil; birebir vakitte beynin etkin kalmasını sağlamak, bilişsel dayanıklılığı artırmak ve zihinsel esnekliği korumak manasına gelir. Bu nedenle menopoz sonrası periyotta yabancı lisan edinmeye başlayan bir bayan aslında sırf yeni sözler edinmiyordur. Tıpkı vakitte beynine hala değişebildiğini, hala gelişebildiğini ve hala yeni irtibatlar kurabildiğini gösteriyor.’’
Menopoz sonrası lisan edinmek isteyenlere bilimsel tavsiyeler
1-Ezber yerine günlük hayat temelli lisan edinim usulleri tercih edilmeli
2-Düşük gerilimli ve toplumsal etkileşim içeren ortamlar oluşturulmalıdır.
3-Beyni birebir anda hem duygusal hem bilişsel aktive eden konuşma çalışmaları yapılmalı
4-Düzenli uyku, fizikî hareket ve kaliteli beslenme asetilkolin sistemini desteklediği için önemsenmeli
5-Kısa fakat sürdürülebilir tekrarlar tercih edilmeli, ağır bilgi yüklemesinden kaçınılmalı
6-Birey kendi beynine “Artık geç” bildirisi değil, “Beynim hala dönüşebilir” bildirisi vermeli
