Yaz herkes için memnunluk demek değil! Mevsim geçişlerinde ruh sıhhati uyarısı

Mevsim geçişlerinde uzun süren mutsuzluk, telaş ve uyku sıkıntılarının ciddiye alınması gerektiğini vurgulayan Budaklı, profesyonel dayanak almaktan çekinilmemesi davetinde bulundu.Bazı bireyler için bu periyot görünmeyen bir ruhsal gayret manasına gelebilir” dedi. Bahar ve yaz aylarının birçok kişi için yenilenme ve güç manasına geldiğini belirten Psikiyatri Uzmanı Dr. Alparslan Asil Budaklı, mevsim geçişlerinin kimi bireylerde ruhsal açıdan zorlayıcı tesirler oluşturabileceğine dikkat çekti. Global ısınmanın tesiriyle mevsim geçişlerinin artık ya çok keskin ya da alışılmadık derecede uzun yaşandığına dikkat çeken Uzm. Dr. Budaklı, bu nedenle evvelce mart-nisan aylarında görülen kimi klinik belirtilerin günümüzde mayıs, haziran, hatta temmuzda dahi görebildiğini işaret etti.

Uzm. Dr. Budaklı, “Yaz aylarında artan toplumsallık, ışık ve gündelik sıcaklık, metabolizmada değişikliklere yol açarak kimi psikiyatrik tabloları belirginleştirebilir” ihtarında bulundu. Bilhassa bahar ve yaz aylarında artan gün ışığı, değişen uyku nizamı ve hızlanan toplumsal ömrün birtakım bireylerde tasa, uykusuzluk, huzursuzluk ve depresif belirtileri artırabileceğini söz eden Uzm. Dr. Budaklı, “Yaz geldiğinde herkesin uygun hissetmesi gerektiği kanısı hakikat değildir. Kimi şahıslar için bu devir görünmeyen bir ruhsal uğraş manasına da gelebilir” dedi. Mevsim geçişlerinin sadece hava değişiminden ibaret olmadığını vurgulayan Uzm. Dr. Budaklı, “Gün ışığının uzaması, uyku sisteminin değişmesi, toplumsal hayatın hızlanması ve günlük rutinin bozulması biyolojik saatimizi etkileyebilir. Uyku, güç seviyesi, iştah ve his durumu bu ritimle direkt irtibatlıdır. Kimi bireyler bahar ve yazla birlikte daha enerjik hissederken kimi şahıslarda ise ruhsal istikrar bozulabilir” diye konuştu. Herkesin daha memnun görünmeye başladığı bir devirde kişinin kendisini mutsuz ve isteksiz hissetmesinin daha ağır bir ruhsal baskı oluşturabileceğini belirten Uzm. Dr. Budaklı, “Sabahları uyanmakta zorlanma, daima yorgunluk hissi, sevilen aktivitelerden uzaklaşma, ümitsizlik fikirleri ve isteksizlik üzere belirtiler iki haftadan uzun sürüyorsa profesyonel dayanak alınmalıdır. Bu türlü durumlarda kişinin yaşadığı badireyi küçümsemek yerine onu anlamaya çalışmak çok daha önemlidir” tabirlerini kullandı.

Kaygı bozukluğu yaşayan bireylerde de bahar ve yaz aylarının zorlayıcı olabileceğine değinen Uzm. Dr. Budaklı, “Nedensiz çarpıntı, göğüste sıkışma hissi, uykuya dalamama ve zihnin daima makus senaryolar üretmesi anksiyetenin sık görülen belirtileridir. Nizamlı uyku, kafein tüketiminin sonlandırılması ve nefes antrenmanları destekleyici olabilir. Lakin telaş günlük hayatı bariz halde etkiliyorsa kesinlikle uzman değerlendirmesi gerekir” dedi. Artan gün ışığı ve azalan uyku müddetinin bipolar bozukluğu olan bireylerde mani yahut hipomani devirlerini tetikleyebileceğini lisana getiren Uzm. Dr. Budaklı, “Kişinin kendisini çok enerjik hissetmesi her vakit sağlıklı bir durum olmayabilir. Çok az uyuyup hiç yorulmamak, süratli konuşmak, denetimsiz harcamalar yapmak ve riskli davranışlarda bulunmak kıymetli ihtar işaretleri olabilir” açıklamasında bulundu. Bahar aylarında ruhsal açıdan hassas bireylerin daha dikkatli takip edilmesi gerektiğini vurgulayan Budaklı, “’Ben bir yüküm’, ‘Keşke hiç uyanmasam’ üzere tabirler, ani içe kapanma ya da uzun süren ıstırabın akabinde gelen açıklanamayan sakinlik hali mutlaka hafife alınmamalıdır. Bu türlü durumlarda kişiyi yalnız bırakmamak ve gerekirse profesyonel takviye almak hayati değer taşır” dedi. Şizofreni ve başka psikotik bozukluklarda da mevsim geçişlerinin kırılgan bir devir oluşturabileceğini belirten Budaklı, “Uyku nizamının bozulması, ilaçların aksatılması, sıcak hava ve sıvı kaybı belirtilerin alevlenmesine neden olabilir. Bu nedenle tedavinin sistemli sürdürülmesi, kâfi sıvı tüketimi ve istikrarlı beslenme büyük değer taşımaktadır” sözlerini kullandı.

Küresel ısınmanın tesiriyle mevsim geçişlerinin artık ya çok keskin ya da alışılmadık derecede uzun yaşandığını işaret eden Uzm. Dr. Budaklı, bu nedenle evvelden mart-nisan aylarında görülen kimi klinik belirtilerin bugün mayıs, haziran, hatta temmuzda dahi görülebildiğini lisana getirdi. Yaz aylarında artan toplumsallık, ışık ve gündelik sıcaklıkların, metabolizmada değişikliklere yol açarak birtakım psikiyatrik tabloları belirginleştirebildiğine dikkat çeken Uzm. Dr. Budaklı, “Bunun en bilinen örneklerinden biri sıvı istikrarıdır. Sıcakla birlikte artan ve birçok vakit gereğince karşılanmayan sıvı gereksinimi, bilhassa demansı olan bireylerde ve ileri yaştaki hastalarda zihinsel fonksiyonları etkileyebilir; bu, hafif bir dalgınlıktan deliryum dediğimiz daha ağır bir tabloya kadar uzanabilir. Misal formda, sıcak ve sıvı kaybıyla hızlanan kalp atışları, anksiyete bozukluğu olan bireylerde bedensel belirtilere yönelen dikkati artırarak panik atakları tetikleyebilir” sözlerini kullandı.

Yaz aylarında artan dışa dönüklük ve toplumsal içiciliğin vakit zaman alkolün ziyanlı kullanımına, bağımlılığa ve psikoaktif unsur kullanımında artışa taban hazırlayabileceği ihtarında da bulunan Uzm. Dr. Budaklı, “İlaç kullanan hastalar içinse yaz devri daha yakından takip gerektirebilir. Antipsikotikler ve antikolinerjik tesirli ilaçlar bedenin ısı düzenleme düzeneklerini etkileyebilir; lityum kullananlarda ise sıvı kaybı ve tuz istikrarındaki değişiklikler toksisite riskini artırabilir. Bu yüzden sıcak günlerde tedavinin doktor takibinde sürdürülmesi ve sıvı alımına ihtimam gösterilmesi büyük kıymet taşır” dedi. Son olarak ruh sıhhatinin da en az fizikî sıhhat kadar kıymetli olduğunu vurgulayan Uzm. Dr. Budaklı, “Yardım istemek zayıflık değil, kişinin kendisine sahip çıkma biçimidir. Bahar kimileri için umut ve canlanma manasına gelirken kimileri için görünmeyen bir çaba olabilir” diyerek kelamlarını tamamladı.