Otizmde bakteri sistemi hayat değiştiriyor! Bağırsaktaki kritik istikrar: ‘Biyolojik gürültü azalıyor’
Betül Yasemin Kökbek / Milliyet.com.tr – Bilim insanları, bağırsakta, ağızda ve ciltte yaşayan trilyonlarca mikroorganizmanın oluşturduğu mikrobiyata ekosisteminin, insan sıhhatinin görünmeyen mimarı olduğunu söylüyor. Özellikle otizm spektrum bozukluğu olan bireylerde mikrobiyota çeşitliliğinin düşüklüğü, yani disbiyozis, hem bağırsak sıhhatini hem de günlük hayatı direkt etkileyebiliyor. Yararlı bakterilerin azalması, kısa zincirli yağ asidi üretiminin düşmesi, bağırsak geçirgenliğinin artması, kronik kabızlık, uyku sorunları ve tatlıya çok düşkünlük üzere problemlere yol açabiliyor. Uzmanlar, gerçek beslenme, şeker denetimi ve probiyotik dayanağı ile bu mikrobiyal eksikliklerin giderilebileceğini söylüyor. Böylelikle çocuklar, otizmleri değişmese de, kendi potansiyellerini daha net ortaya koyabiliyor. Mikroskobik dünyada başlayan bu istikrar, günlük ömürde gözle görülür değişimlere kapı aralıyor. Bilim insanı Ali İstek Akın Milliyet.com.tr’ye anlattı.
İNSANIN GÖRÜNMEYEN ORGANI: MİKROBİYATA!
‘İnsanın görünmeyen organı’ olarak tanımlanan mikrobiyata bağırsakta, ağızda ve ciltte yaşayan trilyonlarca mikroorganizmanın oluşturduğu canlı bir ekosistem olarak bilinir. “Bu sistem olmadan bağışıklık gelişmez, bağırsak bariyeri korunmaz, metabolizma istikrarda kalmaz ve en kıymetlisi beyin tek başına çalışmaz. Serotoninin büyük kısmı bağırsakta üretilir. Bağışıklık sistemi bağırsakta eğitilir. Enflamasyon büyük ölçüde bağırsaktan yönetilir. Mikrobiyota bozulursa, sistem bozulur. Sistem bozulursa, davranış, metabolizma ve nörolojik istikrar etkilenir” diyerek açıklamalarına başlayan Akın, insanı anlamak için mikrobiyotayı görmezden gelmenin mümkün olmadığının bilgisini verdi.
Sağlıklı bir bireyin mikrobiyata sistemine kıyasla otizm spektrum bozukluğu olan bireylerin kıymetli bir kısmında mikrobiyota çeşitliliğinin düşük olduğunu söyleyen Akın, disbiyozis olarak isimlendirilen bu durumda yararlı bakterilerin azaldığını, kısa zincirli yağ asidi üretiminin düştüğünü, bağırsak geçirgenliğinin artığını ve enflamasyonun yükseldiğinin altını çizdi. Bu tablonun günlük hayatta da kendini kronik kabızlık, gaz ve şişkinlik, karın ağrısı, uyku sorunları, besin seçiciliği ve tatlılara ya da karbonhidratlara çok düşkünlük formunda gösterebileceğinin altını çizen Akın, “Ancak bu yalnızca alışkanlık değildir; birtakım bakteri ve mantarlar bilhassa Candida şekeri beslenme kaynağı olarak kullanır. Disbiyozis derinleştikçe karbonhidrat isteği artabilir. Bazen çocuk şekeri istemez, aslında mikrobiyal dengesizlik şekeri talep eder“ açıklamasında bulundu.
EKSİK BAKTERİLER TESPİT EDİLİRSE BİRÇOK ŞEY DEĞİŞİR
Otizm spektrum bozukluğu olan bireylerin hangi bakterilerinde eksiklik olduğunu anlatarak açıklamalarına devam eden Bilim insanı Ali İstek Akın bu durumu şu cümlelerle açıkladı:
“Çalışmalar bilhassa şu bakterilerde azalma olduğunu gösteriyor: Bifidobacterium cinsleri, birtakım Lactobacillus cinsleri ve Akkermansia muciniphila. Bu bakteriler bağırsak bariyerini güçlendirir, enflamasyonu azaltır, bağışıklık sistemini istikrarlar ve kısa zincirli yağ asitleri üretir. Bilhassa Akkermansia, bağırsak mukus katmanının koruyucusudur. Azaldığında bağırsak geçirgenliği artabilir. Bağırsak bariyeri zayıfladığında sistemik enflamasyon yükselebilir ve enflamasyon bağırsakta kalmaz. Burada şöyle düşünelim: Bir otomobil 4 tekerlekli olarak tasarlanmıştır. 3 tekerlekli bir otomobil da yük istikrarlı dağıtıldığında ilerleyebilir. Otizm de böyledir. Güzel eğitimle, gerçek terapilerle otizmli bireyler hayatlarını sürdürebilirler. Lakin dizaynda 4 tekerlek vardır. Eksik olan biyolojik takviye yani azalmış yararlı bakteriler yerine konduğunda sistem daha stabil çalışabilir. Biz otizmi değiştirmiyoruz. Biz eksik olan biyolojik tekerleği tamamlamaya çalışıyoruz.”
Eksik olan bakterilerin desteklenmesi mevzusuyla ilgili sırf probiyotik almanın kâfi olmadığını söyleyen Akın, “Mesele ekosistemi tekrar kurmaktır. Beslenme temeli olarak liften güçlü beslenme, dirençli nişasta ve doğal prebiyotikler değerlidir. Yararlı bakteriler beslenmeden kalıcı istikrar kurulmaz. Şeker ve rafine karbonhidrat denetimi de kritiktir. Otizmli bireylerde tatlı ve karbonhidrata çok düşkünlük sık görülür. Şeker Candida artışını besleyebilir, disbiyozisi derinleştirebilir ve enflamasyonu artırabilir. Bu nedenle şeker denetimi kritik kıymettedir. Ağız mikrobiyotasının desteklenmesi birden fazla vakit ihmal edilen lakin çok kritik bir noktadır. Ağız bağırsaktan bağımsız değildir; her yutkunmada ağızdaki mikroorganizmalar sindirim sistemine taşınır. Otizmli bireylerde ağız içi Candida yükü yüksek olabilir“ dedi. Ağızda disbiyozis olması halinde bağırsakta istikrar kurmanın zorlaşacağını ileten uzman isim bu nedenle içeriğinde Akkermansia, Bifidobacterium ve Lactobacillus bulunan, bilimsel olarak tasarlanmış probiyotik çiğneme tabletlerinin destekleyici olabileceği konusunda uyardı.
“Bu süreçte çiğneme formu değerlidir zira bakteriler ağız mukozasıyla temas eder ve oral–bağırsak ekseni birlikte desteklenir.” Bilim insanı Ali İstek Akın
‘BİZ OTİZMİ DEĞİŞTİRMİYORUZ…’
Açıklamalarını mikrobiyota düzenlemesinin otizmi ortadan kaldırmadığını hatırlatarak devam eden Akın, otizmin nörogelişimsel bir durum olduğunu lakin biyolojik yük azaldığında sistemin de rahatlayabileceğini söyleyerek cümleleri şöyle noktaladı:
“Bağırsak dengelendiğinde kabızlık azalır, gaz ve şişkinlik geriler, uyku düzgünleşir, huzursuzluk azalır ve tatlıya çok düşkünlük azalır. Ve klinikte gözlemlediğimiz daha derin değişimler ortasında göz temasında artış, daha toplumsal olma tarafında adımlar, ismi söylendiğinde daha optimal reaksiyon verme ve terapilere daha açık hale gelme sayılabilir. Ben bunu şöyle tabir ediyorum: Biz otizmi değiştirmiyoruz, biyolojik gürültüyü azaltıyoruz. Gürültü azaldığında çocuk kendi potansiyelini daha net ortaya koyabiliyor ve bazen en büyük değişim, mikroskobik dünyada başlıyor.”
