8 bin ağaç ‘şehrin kalbi’ni değiştirdi! İstanbul, Ankara da listede: ‘Suç oranını düşürür’
Betül Yasemin Kökbek / Milliyet.com.tr – Ağaçlar, tabiatta insan sıhhatini koruyan en güçlü dostlarımızdan biridir. Hem fizikî hem de ruhsal sıhhatimize katkıları saymakla bitmez. Gezegenimizin en pahalı varlıkları ortasında yer alan ağaçlar, tüm canlıların ömrü için hayati kıymet taşır. Fotosentez yoluyla karbondioksiti emip oksijen üreten ağaçlar, soluduğumuz havayı temizlerken havadaki ziyanlı partikülleri ve gazları da filtreler. Bilhassa büyük kentlerdeki ağır ağaçlık alanların astım ve teneffüs yolu hastalıklarının azalmasına katkı sağladığı, bilimsel çalışmalarla kanıtlanmış durumda.
Nitekim 2017’de ABD’nin Kentucky eyaletinde başlatılan Green Heart Louisville Projesi, ağaçların insan sıhhati üzerindeki tesirlerini bilimsel olarak inceleyen dünyadaki birinci büyük ölçekli çalışma oldu. Proje sonunda elde edilen bulgular, tabiatın kalbinde yaşayan insanların sıhhatinin çok daha güçlü olduğuna işaret etti.
BİNLERCE AĞAÇ VE ÇALI DİKİLDİ ZİRA…
Takvimler 2017 yılını gösterirken Louisville Üniversitesi Christina Lee Brown Etraf Enstitüsü takımı ve araştırmacılar, mahalle yeşillendirmesi ile insan sıhhati ortasındaki ilişkiyi incelemek üzere Yeşil Kalp Louisville Projesi (The Green Heart Louisville Project)’ni başlattı. Ağaçlarla ilgili daha evvelki araştırmalar tabiat ve insan sıhhati ortasında olumlu bir ilgi bulmuş olsa da, Yeşil Kalp Louisville Projesi, bir ‘yeşillendirme müdahalesinin’ insan sıhhatini nasıl güzelleştirebileceğini ölçen birinci proje oldu. Projenin baş araştırmacısı ve Etraf Enstitüsü müdürü Dr. Aruni Bhatnagar, proje fikrini geliştirmek için 2 yıldan fazla çalıştı. Dr. Bhatnagar, projeye katkı sağlamak üzere Washington Üniversitesi (St. Louis), Hyphae Tasarım Laboratuvarı, Cornell Üniversitesi, ABD Orman Hizmetleri ve çeşitli akademisyenlerle araştırmacıları takıma dahil etti. Projenin hedefi tabiat ile insan sıhhati ortasındaki ilişkiyi ölçmekti. Çeşitli üniversite araştırmacılarını, kâr hedefi gütmeyen kuruluşları, toplum kuruluşları ve istekli uzmanları bir ortaya getirdi. Hepsi tabiat ve insan kontağının ehemmiyetini farkındaydı lakin bunu kanıtlamaya gereksinimleri vardı.
Green Heart Louisville Projesi, kentsel yeşillendirmeyi yeni bir farmasötik müdahalenin test edileceği formda test eden birinci uzunlamasına klinik çalışmasıydı. Araştırma grubu, bilhassa ağaç ve çalılıklarda kıymetli bir artışın daha güzel kalp sıhhatine ve başka sıhhat sonuçlarına katkıda bulunup bulunmayacağını kıymetlendirmek istedi. Çalışmanın temel bilgilerini oluşturmak için grup, hedeflenen Güney Louisville mahallelerinde 745 mahalle sakininin sıhhat bilgilerini, ağaç örtüsünün detaylı ölçümlerini ve hava kirliliği düzeylerini belgeleyip kaydetti. Çalışma grubu, süratlice amaç mahallelere binlerce ağaç ve çalı dikti. Akabinde mahalle sakinleri üzerinde artan yeşilliğin fizikî ve ruhsal sıhhatlerini ve toplumsal bağlarını nasıl etkilediğini pahalandırmak için yıllık denetimler yapıldı.
SONUÇ MUHTEŞEM! KALP HASTALIĞI RİSKİNİ DÜŞÜRDÜ
2019 yılının ekim ayında özel mülklere ağaç dikme konusunda uzmanlaşmış mahallî bir kâr emeli gütmeyen kuruluş olan The Nature Conservancy ve Louisville Grows, Green Heart Louisville Projesi çalışma alanına ağaç ve çalı dikmeye başladı. Ortaklar, Güney Louisville sakinleriyle kapı kapı dolaşarak proje hakkında konuştu ve mülklerinde ağaç dikilmesine müsaade verip vermeyeceklerini sordu.
Sonuç olarak, The Nature Conservancy, Louisville Grows ve başka gruplar 8 binden fazla ağaç dikti. Bu dikimler, yoldaki havayı topluluğa ulaşmadan evvel filtreleyen canlı bir duvar oluşturmak üzere tasarlandı. Topluluk içinde, özel mülklere 4,5 metreye kadar uzunluklarda binlerce orta uzunluk ağaç dikildi. Takımlar özel mülklerine ağaç dikilen sakinlerin ağaçları suladığından emin olmak için onlara maddi takviye sundu ve sulama süreçlerini sıkı bir halde denetim etti. O gün geldi çattı ve 2024 yılında araştırmanın sonuna gelindi.
Louisville Üniversitesi Etraf Enstitüsü’ndeki araştırmacılar projenin uygulandığı mahallelerde yaşayan insanların, kardiyovasküler sıhhat, diyabet ve kimi kanserlerle güçlü bir halde bağlantılı olan bir kan iltihabı belirtecinin daha düşük düzeylerde olduğunu tespit etti. Bu bulgu hayli değerliydi zira bir mahalleye ağaç dikmenin, toplum üyelerinin kalp hastalığı riskini düşürebileceği manasına geliyordu. Green Heart Louisville Projesi, bir mahallede ağaç ve çalıların kasıtlı olarak artırılmasının insan sıhhatini sahiden güzelleştirebileceğini gösteren birinci çalışma olarak ün kazandı. Bu projeden elde edilen bulgular, gezegen ve insan sıhhati ortasındaki güçlü ilişkiler için bilimsel bir destek oldu. Özetle proje Louisville dışında dünyanın dört bir yanındaki kentlerde daha sağlıklı topluluklar yaratma gayretlerine rehberlik edecek çığır açıcı bir araştırma olarak yapılacak tüm çalışmalara öncü olarak kabul edildi. Ağaçlara yatırım yapmanın, onları müdafaanın insan sıhhatine da bir yatırım olduğu bu projeyle bir sefer daha gündeme geldi. Yaşadığımız kentlerdeki ağaçları müdafaanın ve onların sayısını çoğaltmanın değerini Halk Sıhhati Uzmanı Prof. Dr. Recep Akdur Milliyet.com.tr’ye kıymetlendirdi.
‘BAĞIŞIKLIĞI GÜÇLENDİRİP HASTALIKLARA DİRENCİ ARTIRIYOR’
Green Heart projesinden elde edilen bilgilerde ağaçlandırılmış bölgelerde yaşayan mahalle sakinlerinin kardiyovasküler sıhhat, diyabet ve kimi kanserlerle güçlü bir biçimde bağlantılı olan bir kan iltihabı belirteçlerinin daha düşük düzeylerde olduğunu tespit edilmişti. Prof. Dr. Recep Akdur, ağaçlandırma yapılarak iltihap düzeylerinde gözlenen düşüşün biyolojik sistemi için şu cümleleri kurdu:
“Bol ağaçlı mahallelerde yaşayanlarda, ağaçsız ya da az ağaçlı mahallerde yaşayanlara nazaran iltihabi tepki seviyesinin daha düşük olduğu çeşitli araştırmalarla gösterildi. Buradan hareketle, birtakım ülkelerde ağaçsız mahalleler ağaçlandırılarak, ağaçlandırma öncesi ve sonrası toplumun iltihap tepkisi seviyesini karşılaştıran araştırmalar ve ağaçlandırma projeleri yürütülür. Bu araştırmada da mahalleler ağaçlandırıldıktan sonra, toplumun iltihap tepkisi seviyesinin azaldığı bulunmuş. Lakin bu araştırmalar ağaçların insanlardaki iltihap seviyesini düşürmesinin biyolojik sistemini açıklayacak nitelikte değil. Bu mevzuda kuvvetli olasılıklar/hipotezler var. Lakin bunların yapılacak neden–sonuç araştırmalarıyla katılaştırılması gerekir.”
“Projenin hipotezlerinde en çok üzerinde durulan ögeler, ağaçların salgıladığı fitonsitler ve bunların bir alt kümesi olan terpenlerdir. Ağaçların, böceklere, bakterilere ve mantarlara karşı korunmak maksadıyla yaydığı bu uçucu organik bileşiklerin beşerler tarafından solunması, iltihap tepki seviyesini düşürmekte, münasebetiyle bağışıklık sistemini güçlendirerek hastalıklara karşı direnci artırmaktadır” diyen Prof. Dr. Akdur, sözlerine şöyle devam etti: “Aklımıza gelen bir öteki mümkün düzenek ise daha fazla ağaç bulunan yerleşimlerde yaşayan insanların, daha az ağaçlı ya da ağaçsız mahallelerde yaşayanlara nazaran ruhsal yeterli oluş hallerinin daha yüksek, gerilim seviyelerinin ise daha düşük olmasıdır. Bu durum da gerilim hormonu olan kortizol düzeylerinin düşmesine, hasebiyle hastalıklara karşı dirençlerinin artmasına katkı sağlayabilir.” Ancak Prof. Dr. Akdur, bu ve gibisi tüm hipotezlerin, yapılacak bilimsel araştırmalarla nihaileştirilmesi ve doğrulanması gerektiğinin altını çizdi.
YEŞİLİ AZ 5 ŞEHİRE ÖNCELİK VERİLSİN! ‘SUÇ ORANLARINI DA DÜŞÜREBİLİR’
Green Heart Projesi’nden elde edilen datalar, iştirakçilerin sıhhat durumlarında gözlemlenen olumlu değişimlere işaret edince, akıllara hekimlerin uyguladığı tıbbi tedavilere ek olarak tabiat temelli ‘yeşil reçete’ önerip öneremeyecekleri sorusunu getirdi. Prof. Dr. Recep Akdur, hastaların tedavisi sürecinde bol ağaçlı, huzurlu ortamlarda yaşamalarının, fizikî idman yapmalarının ve istikrarlı beslenmelerinin aslında çok eski vakitlerden beri önerilen bir metot olduğunu vurguladı. Prof. Dr. Recep Akdur, “Son araştırmalardan elde edilen yeni bulgular, mahallelerin ağaçlandırılması ya da hastaların tedavi sürecinde bol ağaçlı, etraf düzenlemesi ve hijyen şartları yeterli olan ortamlarda yaşamalarının reçete edilmesi uygulamasını yine gündeme getirecek ve bu uygulamanın değerini artıracaktır” dedi.
Çam, ladin, göknar ve sedir üzere orman ağaçlarının bilhassa terpenler olmak üzere en yüksek seviyede fitonsit salgıladığını belirten Prof. Dr. Recep Akdur, “Benzer halde bu ağaçların etrafa olan genel olumlu tesirleri de göz önünde bulundurulduğunda, en azından bundan sonra kurulacak kentlerde ve mahallelerde, bu ağaçların ağır formda dikildiği alanlar oluşturulmalı” diye konuştu.
Kentlerde ve mahallelerde yeşil alanların varlığının ya da bu alanların artırılmasının toplumsal huzuru yükseltebileceğini vurgulayan Prof. Dr. Recep Akdur, kişi başına düşen yeşil alan ölçüsünün artmasının tıpkı vakitte hata oranlarını da önemli ölçüde azaltabileceğine dikkat çekti. Akdur, “Dünya Sıhhat Örgütü, mahallelerde kişi başına en az 9 metrekare yeşil alan bulunmasını öneriyor, ülkü oran ise kişi başına 50 metrekaredir. Bu bağlamda Türkiye’de kişi başına 9 metrekareden daha az yeşil alan düşen birinci beş kent Aydın, Edirne, Erzurum, İstanbul’un birtakım ilçeleri ve Ankara’dır. Bu nedenle misal projeler Türkiye’de uygulanacaksa, öncelikle bu kentlerden başlanmalı” sözlerini kullandı. Ağaçlık alanlarda yürümenin ehemmiyetine de değinen Prof. Dr. Recep Akdur, çok değerli bir tavsiyede bulunarak kelamlarını şöyle noktaladı: “Araştırmalar, insanların sıhhatini koruyabilmeleri için haftada en az 120 dakikalarını yeşil alanlarda geçirmelerini öneriyor. Bu mühlet, minimum seviyede önerilen bir müddettir. Hasebiyle, bireylerin fırsat buldukça boş vakitlerini yeşil alanlarda değerlendirmeleri yararlı olacaktır. Haftalık bu müddet, tek seferde geçirilebileceği üzere birkaç güne yayılarak da tamamlanabilir.”
