Covid’den 5 kat daha güçlü! Nipah virüsü nereden çıktı, pandemiye dönüşür mü?
Derleyen: Oğuzcan Atış / Milliyet.com.tr – Hindistan Sıhhat Bakanlığı’nın geçen Çarşamba günü yaptığı açıklama, gözleri Doğu Asya’ya çevirdi. Bakanlık, Aralık 2025’ten bu yana Batı Bengal eyaletinde doğrulanmış iki Nipah virüsü hadisesi tespit edildiğini açıkladı. Yetkililer, enfekte olan bireyler hakkında detaylı bilgi vermekten kaçınırken, teyit edilen olaylarla temaslı olan 196 bireyde yapılan testlerin negatif çıktığını duyurdu. Hindistan Sağlık Bakanlığı yetkilileri, virüs tespit edilen bölgede durumun daima izlendiğini ve gereken tüm tedbirlerin alınmış olduğunu tabir etti.
Yetkililerin yaptığı açıklamada, Aralık ayı sonlarında Batı Bengal’de enfekte olan iki kişinin de sıhhat çalışanı olduğu belirtilirken, hasta olduğu tespit edilen şahısların hastanede tedavi gördüğü tabir edildi. Pekala, Nipah virüsü hakkında neler biliniyor ve bu durum bir kaygı kaynağı mı?
HAYVANLARDAN BULAŞIYOR
Nipah virüsü (NiV) hayvanlarda görülen lakin insanları da etkileyebilen bir virüs olarak biliniyor. Meyve yarasaları ve uçan tilki olarak da bilinen yarasa cinsinden bulaşabilen virüs, birebir vakitte bu hayvanların enfekte ettiği besin eserleriyle de bulaşabiliyor. Uzmanlara nazaran, Nipah virüsü ölümcül sonuçlara neden olabiliyor. Çoklukla insan bedeninde 5 ila 14 gün kuluçka periyodunda kalan virüsün belirtilerinin 3 ila 4 gün içinde ortaya çıktığı söz ediliyor. Uzmanlara nazaran, virüsün belirtileri ortasında anlık nöbetler yahut zihin karmaşası da bulunabiliyor ve ağır olarak söz edilen olaylar 24 ila 48 saatte komaya girebiliyor.
Londra Hijyen ve Tropikal Tıp Okulu ve Nagasaki Üniversitesi’nde bulaşıcı hastalık epidemiyolojisi ve dinamikleri alanında doçent olan Kaja Abbas, bu virüsün insanlarda önemli teneffüs ve nörolojik hastalıklara neden olduğunu belirterek, şiddetli hadiselerde ateş ve baş ağrısından beyin iltihabına kadar ilerlediğini söyledi. Abbas, “Nipah virüsüne yakalanan şahıslar ortasında vefat oranı yüksek, yüzde 40 ile yüzde 75 ortasında değişiyor. Lakin virüsün temel üreme sayısı, yani birincil hadiseden kaynaklanan beklenen ikincil enfeksiyon sayısı tipik olarak birden azdır” dedi ve virüsün insan-insan bulaşması yoluyla sonlu bir biçimde yayıldığını söz ederek, virüsün yaygın bir pandemiye dönüşme mümkünlüğünün düşük olduğunu söyledi.
DAHA EVVEL BİRÇOK ÜLKEDE GÖRÜLDÜ
Tespit edilebilen ilk Nipah salgını 1998 yılında Malezya ve Singapur’daki domuz çiftçileri ve kasaplarının enfekte domuzlardan virüsü kapmasıyla ortaya çıktı. Yaşanan salgında en az 250 kişi enfekte oldu ve 100’den fazla kişi hayatını kaybetti. NiV virüsü, 2014 yılında bu kere de Filipinler’de tespit edildi. Filipinler’deki olayların kaynağıysa hasta atların kesilmesi ve enfekte at etinin tüketilmesiyle ilişkilendirildi. Resmi bilgilere nazaran, 2001 yılından bu yana Güney Asya’da, bilhassa Bangladeş ve Hindistan’da, aralıklı lakin tekrarlayan salgınlar yaşandı.
Dünya Sıhhat Örgütü’ne (DSÖ) nazaran, Hindistan’daki birinci hadiseler 2007’de Batı Bengal’de tespit edildi. Lakin geriye dönük olarak yapılan incelemelerde 2001 yılında eyaletin Siliguri şehrinde daha evvel yaşanmış bir salgın daha tespit edildi. 2001 yılında yaşanan salgının bir sıhhat merkezinde gerçekleştiği ve olayların yüzde 75’inin hastane işçisi ve ziyaretçiler ortasında görüldüğü belirlendi. 2018’den bu yana Hindistan’ın Kerala eyaletinde çok sayıda vefat olayı bildirildi ve bu bölge şu anda virüs açısından dünyanın en yüksek riskli bölgesi olarak kabul ediliyor.
Hindistan’ın eyaletlerinde tespit edilen öteki salgınların nedenleri belirsizliğini koruyor. Birtakım uzmanlar, salgınların yarasa tükürüğü yahut idrarıyla kirlenmiş meyvelerin insan tüketimiyle tetiklenmiş olabileceğini öne sürerken, Hindistan Tıp Araştırma Kurulu, virüsün öncelikle fizikî temas yoluyla yayıldığını fakat havadan da bulaşabileceğini belirtmişti. Abbas’a nazaran, Batı Bengal’de onlarca yıldır salgın görülmemesinin akabinde ortaya çıkan son salgının nedenine dair net bir ispat yok. Abbas, teyit edilen iki hadisenin da birebir hastanede çalışan sıhhat çalışanı olmasının, enfekte olmuş lakin teşhis konmamış bir hastadan hastanedeki sıhhat çalışanlarına potansiyel bir bulaşmaya işaret ettiğini söyledi.
TEDAVİ ÇALIŞMALARI SÜRÜYOR
DSÖ’ye nazaran, Nipah virüsünün halihazırda bir tedavisi ya da aşısı bulunmuyor. Oxford Üniversitesi, Nipah virüsü aşısını test etmek hedefiyle Bangladeş’te klinik denemeler yaptığı ve Aralık 2025’te denemelerin ikinci basamağına başladığı biliniyor. Onaylanmış bir tedavi ya da aşının olmadığı bir ortamda, tabipler hasta olduğu tespit edilen şahısları çeşitli antiviral ilaçlarla tedavi ediyor. ABD Hastalık Denetim ve Tedbire Merkezi’ne nazaran, bu biçim ilaçlar 1999’da Malezya’daki Nipah salgınında az sayıda hastanın tedavisinde kullanıldı. Fakat bu ilaçların tedavideki aktifliği hala belirsizliğini koruyor.
Hindistan’da tespit edilen hadiselerin Doğu Asya bölgesindeki tatil devirlerine denk gelmesi, bölgede bulunan başka ülkeleri de alarma geçirdi. Bu tedbirler kapsamında Tayland, Endonezya, Nepal ve Malezya milletlerarası havaalanlarındaki güvenlik denetimlerini sıkılaştırdı. Tayland Sıhhat Bakanlığı, Nipah salgınından etkilenen ülkelerden gelen uçaklar için özel park alanları tahsis edildiğini ve yolcuların pasaport denetiminden evvel sıhhat beyan formlarını doldurmalarının isteneceğini açıkladı. Kaja Abbas’a nazaran, Nipah virüsü 2020’den itibaren dünya çapında bir yıl süren karantinalara yol açan COVID-19 virüsüne benzemiyor ve ağır olaylar bile ağır ve destekleyici bakımla tedavi edilebilir. Hastalığa karşı alınabilecek tedbirlerin başında yeterli hijyen şartları, uygun havalandırma, kalabalık ortamlardan kaçınma ve bağışıklığı desteklemek için sağlıklı bir hayat üslubu sürdürmek geliyor.
DSÖ’nün daha evvel virüsün yayılmasını denetim altına almak için yönergeler yayınlamış ve 2018 tarihli bir raporda, “yarasaların hurma ağacı özüne ve başka taze besin eserlerine erişiminin azaltılması” tarafında ikazlarda bulunmuştu. DSÖ, husus hakkındaki daha evvelki bir raporunda, “Yarasaların, ağaçlardan şeker toplanan alanlardan uzak tutulması, gözetici örtüler kullanmak yararlı olabilir. Yeni toplanan hurma suyu kaynatılmalı, meyveler ise büsbütün yıkanmalı ve soyulmadan tüketilmemelidir. Yarasaların ısırdığı meyveler atılmalıdır.” sözleri kullanılarak hasta hayvanlar yahut hayvan dokularıyla temas edecek bireylerin gözetici kıyafet giymesi, hasta bireylerle temastan kaçınılması ikazını yapmıştı.
