Koşarken başı ağrıdı, günlerce odadan çıkmadı! Beynindeki tümör kanser değilmiş: Hayatını değiştiren teşhis!
Betül Yasemin Kökbek / Milliyet.com.tr- ABD’nin Texas eyaletinde yaşayan Amber isimli genç bayanın kısa bir vakit içinde tüm dünyaya duyuracağı kıssası, 2024 yazında yaşadığı şiddetli baş ağrılarıyla başladı. Başlangıçta sıradan bir migren olarak bedellendirilen ağrılar, kısa müddette günlük ömrünü etkileyen önemli bir duruma dönüştü. Doktorunun yönlendirmesiyle yapılan MR görüntülemesi sonucunda, beyninde bir tümör olduğu tespit edildi. Birinci başvurduğu uzmanın durumu gereğince ciddiye almaması üzerine farklı bir doktora yönelen Amber, yapılan ileri tetkikler sonucunda tümörün cinsini öğrendi ve işler tam da o noktada karıştı.
ÖNCE NÖROLOJİYE SONRA ENDOKRİNE GİTTİ
Amerika’da yaşayan genç bayanın tek hayali koşucu olmaktı mahallesinde ufak ufak cinsler atıyor kendini uzun koşulara hazırlıyordu. Bir gün koşudan dönerken şiddetli baş ağrısı yaşadı. Günlerce meskene kapandı ve başının ağrısı bir türlü geçmedi başlarda bunun migren olduğunu düşündü lakin uzun süren doktor randevularının ardından ve yapılan tüm tetkiklerin sonucunda, prolaktinoma olarak isimlendirilen bir tümöre sahip olduğu belirlendi. Prolaktin hormonunun çok üretimine yol açan ve hipofiz bezinde bulunan bu makroadenom, Amber’in uzun müddettir devam eden sıhhat şikâyetlerinin en büyük sebebiydi. Nörolojinin akabinde Endokrinoloji uzmanına giden Amber tedavi kapsamında cabergoline isimli ilacı kullanmaya başladı. Başlangıçta yan tesirler konusunda kaygı yaşasa da tedaviye olumlu karşılık verdi. Kısa müddette hormon düzeylerinde düzelme sağlanırken, şikâyetlerinde de gözle görülür bir azalma yaşandı. Hastalığın sadece fizikî değil, ruhsal tesirleri de olduğunu vurgulayan Amber, uzun müddet yaşadıklarını etrafıyla paylaşmakta zorlandığını, insanların kendisine acıyarak yaklaşmasından çekindiğini söyledi. Lakin ailesi ve yakın etrafından aldığı takviye sayesinde süreci daha güçlü bir biçimde yönetebildiğini belirtti. Amber, prolaktinoma tedavisi gören milyonlarca beşerden sırf bir tanesi lakin onun yaşadıkları prolaktinoma ve beyinde oluşan adenomları tanımakta yarar var. Beyin ve Hudut Cerrahisi Uzmanı Prof. Dr. Tolga Dündar bu tümör çeşidine dair tüm ayrıntıları Milliyet.com.tr’ye anlattı.
Açıklamalarına Hipofiz bezinde meydana gelen mikroadenom ve makroadenom ortasındaki farkı anlatarak başlayan Prof. Dr. Tolga Dündar, “Hipofiz adenomu, hipofiz bezindeki uygun huylu (çoğunlukla kanser olmayan) bir tümördür. Mikroadenom ile makroadenom ortasındaki temel fark ise boyutudur. 10 mm’den küçükse mikroadenom, 10 mm ve üzeri ise makroadenom formunda isimlendirilir. Bu ayrım yalnızca isimlendirmede değil, pratiğimizde takip ve tedaviyi de etkiler” dedi. Mikroadenomların çoklukla daha sessiz seyrettiğini birden fazla vakit şikâyetlerin, tümörün öbür dokulara yaptığı basıdan değil, hormon istikrarını bozmasından kaynaklandığının altını çizen Prof. Dr. Dündar, “Örneğin prolaktin yüksekliği ile gelen hastalarımızda adet düzensizliği, göğüsten süt gelmesi, kısırlık ya da erkeklerde testosteron düşüklüğü üzere bulgular olabilmektedir” açıklamasında bulundu. Makroadenomların ise boyut büyüdüğü için hormon problemlerine ek olarak etraf dokulara bası yapabileceğini söz etti ve en tipik örneğinin hipofizin çabucak üstündeki görme sonlarının etkilenmesiyle gelişen görme alanı kaybı olduğunu belirtti.
“Çoğu hipofiz adenomu doğuştan değildir ve aileden geçen bir hastalık halinde ortaya çıkmaz. Büyük kısmı sporadiktir. Yani hayat içinde, hipofiz hücrelerinde gelişen değişikliklerle oluşur. Yeniden de çok ender birtakım kalıtsal sendromlarda (örneğin kimi ailesel tümör yatkınlıklarında) hipofiz tümörleri daha sık görülebilir; ancak bu, hastaların küçük bir kısmını kapsar.” Prof. Dr. Tolga Dündar
HALSİZLİK, BAŞ AĞRISI, ÇABUK YORULMA BELİTİLER ARASINDA
Hastalığın belirtilerini sıralayarak açıklamalarına devam eden Prof. Dr. Dündar, Hipofiz makroadenomunun iki yolla belirti verebileceğini söyledi. Bunlardan birincisi büyüklüğün yaptığı bası ve hormon istikrarının bozulması. Bu yüzden şikâyetler hem nörolojik hem de hormonal olabilir. Bu üzere durumlarda baş ağrısının sık görüldüğünü söyleyen Prof. Dr. Dündar, “Genellikle inatçı, vakitle artabilen ve klasik ağrı kesicilere her vakit güzel cevap vermeyen bir ağrı tariflenir. Asıl kritik nokta ise tümörün üst hakikat büyüyüp görme hudutlarının kesişim noktasına (optik kiyazma) baskı yapabilmesidir” tabirlerini kullandı.
“Bu durumda hastaların gözünün önünde perdeden fazla, yanları görememe biçiminde bir görme alanı daralması yaşar. Kimi hastalarımız bunu fark etmeyebiliyor. O nedenle muayenede görme alanı testiyle yakalanabilir. Daha büyük kitlelerde nadiren göz hareketlerinde etkilenme, çift görme üzere bulgular da tabloya eklenebilir.” Prof. Dr. Tolga Dündar
Makroadenomların bazen hormon üreterek belirti verdiğinin altını çizen Prof. Dr. Dündar, bazen de olağan hipofiz dokusunu sıkıştırıp hipofiz yetmezliği yapabileceğini söyledi. Prof. Dr. Dündar, “Bu durumda halsizlik, çabuk yorulma, libido azalması, adet düzensizliği/kısırlık, erkeklerde testosteron düşüklüğü, bazen tansiyon düşüklüğü üzere daha genel ancak ömür kalitesini bozan şikâyetler görülür. Şayet tümör prolaktin hormonu dediğimiz halk ortasında bilinen ismiyle süt hormonu salgılıyorsa, göğüsten süt gelmesi ve/veya adet kesilmesi görülebilir. Öteki bir hormon olan büyüme hormonu salgılıyorsa, el-ayak büyümesi ve yüz sınırlarında kabalaşma görülebilir. Kortizolün ana hormonu diyebileceğimiz ACTH dediğimiz hormonu salgılıyorsa, kortizon fazlalığında ortaya çıkan Cushing hastalığı üzere daha spesifik tablolar oluşabilir” açıklamasında bulundu.
Her hipofiz tümörünün ameliyat gerektirmediğini söyleyen Prof. Dr. Tolga Dündar, “Örneğin; prolaktinomaların büyük kısmında birinci seçenek ilaç tedavisidir ve birçok hastada hem prolaktin seviyesi düşer hem de tümör küçülür. Cerrahi daha çok acil bası ya da ilaçla denetim edilemeyen durumlarda gündeme gelir. Tabi bir de acil durumu vardır. Oda hipofiz bezi içine kanama. Bu durumda da tüm hormonlarımız birden yetmezliğe girebilir. Acil ameliyat gerektirir. Prolaktinomalar için ameliyatı gerekli kılan en net durum, kitlenin görme sonlarına (optik kiyazma) baskı yapmasıdır. Hastada görme alanı daralması başladıysa, emel görmeyi korumak ve basıyı süratlice kaldırmaktır” dedi. İkinci kıymetli kümenin, tümörün ilaç tedavisine cevap vermemesi, ilacı tolere edememe ya da (hormon salgılayan tümörlerde) hormon fazlalığının ilaçla denetim altına alınamamasıdır. Üçüncü kritik durum ise acil diye söz ettiğimiz; tümör içine kanama ya da ani şişme ile giden hipofiz apopleksisi; burada şiddetli ani baş ağrısı, görme etkilenmesi ve bazen şuur değişikliği üzere tablo gelişebilir ve birtakım hastalarda acil cerrahi gerekebilir.
“Günümüzde cerrahi çoğunlukla endoskopik transnazal usulle yani burun içinden girilerek yapılır. Birçok olayda kafatası açılmadan, daha kısa düzgünleşme müddetiyle ilerlenebilir. Büsbütün düzgünleşme mümkün mü sorusunun karşılığı ise evet. Uygun tedavi ve uygun hastada büsbütün güzelleşme sağlanabilir. Bilhassa hudutları net, büsbütün çıkarılabilen ve etraf dokulara yayılım göstermeyen adenomlarda kür sağlanabilir. Yeniden de hipofiz hastalıklarında ‘iyileştim bitti’ demektense, hormonların ve MR’ın belli aralıklarla izlenmesi daha doğrudur; zira kimi hastalarda yıllar içinde tekrarlama ya da hormon istikrarında değişim görülebilir. Bu yüzden başarılı bir ameliyattan sonra bile periyodik takip çoklukla planın modülüdür.” Prof. Dr. Tolga Dündar
‘KANSER ÜZERE SALDIRGAN DEĞİL FAKAT BEYİNDE!’
Teknik olarak hipofiz adenomunun kafatası içinde yer aldığı için beyin tümörleri başlığı altında anıldığını ve halk lisanında de esasen beyin tümörü diye söylendiğini lakin kritik bir ayrım olduğunu söyleyen Prof. Dr. Tolga Dündar, “Hipofiz adenomları büyük çoğunlukla yeterli huylu (benign) lezyonlardır ve klasik beyin kanserleri üzere süratli yayılım gösteren yahut metastaz yapan saldırgan tümörlerle birebir şey değildir. Ciddiyetini belirleyen şey ekseriyetle kanser üzere davranması değildir. Daha evvel de bahsettiğimiz iki pratik tesiri vardır” dedi.
“Prolaktinoma, bayanlarda ve erkeklerde doğurganlığı bozabilen ancak birden fazla vakit tedaviyle düzelebilen bir hipofiz tümörüdür. Temel düzenek şudur: yüksek prolaktin, beyindeki üreme eksenini baskılar. Bayanlarda bu durum yumurtlamanın bozulmasına ya da büsbütün durmasına yol açar. Sonuçta adet düzensizliği, adet kesilmesi ve hamile kalmada zorlanma görülebilir. Erkeklerde ise testosteron baskılanabilir, bu da cinsel istekte azalma, sperm kalitesinde bozulma ve infertilite ile sonuçlanabilir. Beden, yüksek prolaktin nedeniyle güya emzirme dönemindeymiş üzere davranır. Bu da üreme sistemini ikinci plana iter. Yani sorun birçok vakit kalıcı kısırlık değil, hormonal olarak baskılanmış doğurganlıktır. Yanlışsız tedaviyle prolaktin seviyesi olağana indiğinde doğurganlık birden fazla hastada geri gelir. Bilhassa dopamin agonisti dediğimiz ilaçlarla hem hormon düzeyi düşer hem de birden fazla vakit tümör küçülür. Bu nedenle birçok hastada adetler yine düzenlenir, yumurtlama başlar ve gebelik talihi bariz halde artar. Prolaktin seviyesi denetim altına alındığında, adet/yumurtlama nizamı geri geldiğinde ve tümörün durumu doktor tarafından güvenli bulunduğunda gebelik planlanabilir. Endokrinoloji ve/veya bayan doğum uzmanlarımızın takibiyle, bilhassa tümörün boyutu ve son MR durumu kıymetlendirilerek karar verilmelidir. Mikroprolaktinomada süreç çoklukla daha rahattır. Daha büyük tümörlerde ise gebelik öncesi planlama daha dikkatli yapılır. Prolaktinoma doğurganlığı bozabilir lakin bu birçok vakit tedavi edilebilir bir durumdur. Uygun tedavi sonrası pek çok hasta inançlı biçimde gebe kalabilir; değerli olan gebeliğin plansız değil, tabip denetiminde gerçekleşmesidir.” Prof. Dr. Tolga Dündar
Açıklamalarını sonlandırmadan evvel spor, istikrarlı beslenme ve gerilim idaresi hipofiz adenomunu ya da prolaktinomayı direkt küçültmediğini lakin hastalığın gidişini, hastanın şikâyetlerini ve tedaviye dayanıklılığını besbelli biçimde etkileyebileceğini söyleyen uzman isim bilhassa gerilimin, prolaktin seviyelerinde süreksiz yükselmelere yol açabileceğinin altını çizdi. “Bu nedenle kimi hastalarda yakınmaların arttığı hissi olabilir. Hatta birtakım antideprasanların da prolaktin seviyelerini etkilediklerini poliklinikte sıklıkla görmekteyiz. Birebir biçimde uykusuzluk, sistemsiz ömür ve ağır ruhsal yük de hormon istikrarını dolaylı olarak zorlayabilir” diyen uzman isim, bu yüzden gerilim idaresinin, alternatif bir teklif değil, tedavinin destekleyici bir modülü olduğundan bahsetti.
“Düzenli idman ise birkaç açıdan değerlidir: kilo denetimine yardımcı olur, insülin direncini ve yorgunluk hissini azaltabilir, ruh halini dayanaklar ve bilhassa uzun müddet hormon bozukluğu yaşayan hastalarda kemik ve kas sıhhatini muhafazaya katkı sağlar. Sağlıklı beslenme de hem genel hormonal istikrar hem de ameliyat gerekiyorsa cerrahiye hazırlık ve güzelleşme süreci açısından pahalıdır. Bunları tabi ki yalnızca hipofiz tümörleri için söylemiyorum. Genelde öbür tüm hastalıklarımız için emsal takviye düzenekleri olduğunu görüyoruz. Hasılı biz bu hastalığa sırf tümör var mı yok mu diye bakmıyoruz. Hayat kalitesi, uyku tertibi, kilo denetimi, kemik sıhhati, gerilim düzeyi ve fizikî kondisyon, tedavinin muvaffakiyetini etkileyen gerçek ögeler. Yani bu başlıklar tümörü direkt yok etmese de hastanın süreci nasıl yaşayacağını ve tedaviden ne kadar âlâ sonuç alacağını önemli biçimde belirler.” Prof. Dr. Tolga Dündar
