Suçsuz bir alışkanlık sanıyoruz ancak değil! Böbrekleri sinsice tüketiyor

Ülkemizde 7,5 milyon kişi böbrek hastası

Güncel datalara nazaran, dünya genelinde yaklaşık 850 milyon kişi böbrek hastalığıyla çaba ediyor. Uzmanlar, bu artışın yanlışlı alışkanlıklar ve çevresel etkenler sebebiyle önümüzdeki yıllarda daha da hızlanacağı ihtarında bulunuyor. Türkiye’de de tablo kaygı verici boyutlara ulaşmış durumda. Ülkemizde yaklaşık 7,5 milyon kişi kronik böbrek hastası; bu sayı, her 6-7 erişkinden 1’inde görüldüğü anlamına geliyor. Genellikle belirti vermeden sinsice ilerlemesi nedeniyle birden fazla vakit geç teşhis konulan kronik böbrek hastalığı geri dönüşü olmayan problemlere yol açabiliyor; böbrek yetmezliğiyle sonuçlanabiliyor!  Bu özelliğiyle, dünyada ölüme neden olan hastalıklar ortasında her geçen yıl üst sıralara yükseliyor. 

Böbreklerimizin uzun yıllar sağlıklı çalışabilir

Nefroloji Uzmanı Doç. Dr. Zuhal Atan Uçar, bu nedenle böbrek sıhhatinde nizamlı doktor denetimlerinin ve esirgeyici tedbirlerin yaşamsal değer taşıdığına dikkat çekerek, “Sağlıklı beslenmek, kâfi sıvı almak, tuz tüketimini azaltmak, ilaç ve destek eserlerini doktor kontrolünde kullanmak, tansiyon ve kan şekeri için doktor takibinde olmak, böbreklerimizin uzun yıllar sağlıklı çalışmasını sağlayabilmektedir. Ayrıyeten,  erken teşhis için yılda bir defa rutin ultrason taraması yapılması da son derece önemlidir” diyor. 

Hipertansiyon: Böbrekleri sessizce yıpratan tehlike

Kontrolsüz hipertansiyonu olan hastalarda kronik böbrek hastalığı gelişme riski 3–4 kat artıyor. Nefroloji Uzmanı Doç. Dr. Zuhal Atan Uçar, lakin hipertansiyonun çok yaygın görülmesine karşın toplum tarafından ekseriyetle ciddiye alınmadığı ikazında bulunarak, “Günümüzde her 3 erişkinden 1’i tansiyon hastasıdır. Hastaların değerli bir kısmı ya teşhis almamıştır ya da tedavisini sistemli olarak sürdürmemektedir. Bu durum, hipertansiyonu böbrekler için en tehlikeli risk faktörlerinden birihaline getirmektedir. Zira, uzun müddet yüksek seyreden tansiyon, tüm damarlarda olduğu üzere böbrek damarlarında da hasara yol açmaktadır” diye konuşuyor.

Önlemek için: Sistemli kan basıncı takibi, tuz tüketiminin azaltılması ve tedavinin aksatılmaması, hipertansiyonun böbrekler üzerindeki yıkıcı tesirlerini büyük ölçüde önleyebiliyor.

Aşırı tuz tüketimi: Böbrek hasarını tetikleyen değerli bir etken

Aşırı tuz tüketimi, böbrek sıhhatini olumsuz etkileyen önlenebilir risk faktörlerinin başında geliyor. Doç. Dr. Zuhal Atan Uçar, Türkiye’de günlük tuz tüketiminin önerilen ölçüden 3 kat daha fazla olduğunu hatırlatarak, “Tuz alımının artması, bedende sıvı istikrarının bozulmasına ve tansiyonun yükselmesine neden olmaktadır. Bu durum, bilhassa tansiyon ve böbrek hastalarında önemli bir risk oluşturmaktadır” ikazında bulunuyor. Deniz tuzu, kaya tuzu, Himalaya tuzu ya da rafine tuzun tamamının böbrekler üzerinde birebir ziyanlı tesirlere sahip olduğuna işaret eden Doç. Dr. Zuhal Atan Uçar, “Böbrek sıhhati açısından belirleyici olan tuzun çeşidi değil, tüketilen ölçüsüdür. Bilimsel çalışmalar, tuz tüketiminin azaltılmasının kan basıncını düşürdüğünü ve böbrek işlev kaybının ilerlemesini yavaşlattığını göstermektedir” diyor.

Önlemek için: Sağlıklı şahıslar, bilhassa de risk kümesinde olanlar için tuz kısıtlaması, böbrek sıhhatinin korunmasında kilit bir rol üstleniyor.

Takviye eserler: Böbrek sıhhati için bilinmeyen tehlike

Çok sayıda bilimsel çalışmalar; vitamin, mineral, protein tozları ile kreatin üzere destek olarak alınan ürünlerin gereksiz ve denetimsiz kullanımının böbrek işlevleri üzerinde olumsuz tesirler oluşturabildiğini gösteriyor. O denli ki destek eserleri kullanan bireylerin yaklaşık yüzde 10-20’sinin böbrek işlev testlerinde klinik olarak manalı değişiklikler saptanmış. Bu eserlerin, uzun  süreli kullanımında, sağlıklı bireylerde böbrek hasarı oluşturabildiği belirtiliyor. Bilimsel bilgiler, diyabet, hipertansiyon yahut böbrek hastalığı olanlarda eserlerin böbrek hasarını hızlandırdığını ortaya koyuyor. 

Önlemek için: Takviye eserlerin lakin gerçek bir ihtiyaç varsa ve tabip teklifiyle kullanılmaları kıymet taşıyor. 

Obezite: Böbreklere de yük oluyor

Dünyada ve ülkemizde adeta salgın boyutuna ulaşan obezitede, böbrek hastalığı 1.5-2 kat daha sık görülüyor. Her 5 kiloluk artış kronik böbrek yetmezliği riskini yüzde 20-30 oranında yükseltiyor. Bunun nedeni ise obezitenin böbreklerehem direkt çok filtre yükü ve yağ birikimiyoluyla hem dedolaylı olarak hipertansiyon, insülin direnci ve inflamasyonüzerinden ziyan vermesi.

Önlemek için: Sağlıklı beslenmek ve ülkü kilo aralığında olmak böbrek sıhhatini müdafaanın temel adımlarını oluşturuyor.

Diyabet: Böbrek hasarının en yaygın nedeni

Diyabet, dünya genelinde ve ülkemizde böbrek hastalıklarının en sık görülen nedeni olarak karşımıza çıkıyor. Araştırmalara nazaran, tip 2 diyabet hastalarının yaklaşık yüzde 30-40’ında böbrek hasarı gelişiyor. Zira, uzun mühlet yüksek seyreden kan şekeri, böbreklerin süzme ünitesi olan damarlarında yapısal hasara yol açarak, diyabetik nefropati gelişmesine sebep oluyor. Doç. Dr. Zuhal Atan Uçar,böbreklerdeki hasar tedavi edilmediğinde ilerleyerek diyaliz tedavisi ve böbrek nakli muhtaçlığına kadar ilerleyebildiğini belirtiyor.

Önlemek için: Diyabete bağlı böbrek hasarını önlemenin en tesirli yolu; kan şekerinin maksat bedellerde tutulması, nizamlı idrar ve kan analizleri ile hasarın erken devirde saptanması. Doç. Dr. Zuhal Atan Uçar, erken teşhis ve hakikat tedaviyle böbrek yetmezliği gelişiminin yıllarca geciktirilebildiğine, hatta büsbütün önlenebildiğine dikkat çekiyor.

Ağrı kesici ilaçlar: Denetimsiz kullanımı çok riskli

Çok yaygın kullanılan ve kolaylıkla ulaşılan ilaçlar olan ağrı kesiciler böbrek deveranını sağlayan düzenekler üzerine tesir ederek hem akut hem de kronik böbrek yetmezliğine neden olabiliyor. Çok kısa mühlet kullanımı bile son devir böbrek yetmezliğiyle sonuçlanabiliyor. Denetimsiz alınması sağlıklı şahıslar için bile sakıncalıyken, bilhassa böbrek yetmezliği riski yüksek olan hipertansiyon ve diyabet hastalarında daha büyük tehdit oluşturuyor.

Önlemek için: Gerekli olduğu durumlarda, tabip denetiminde, uygun doz ve müddette kullanılması böbrek hasarını önlüyor.

Sigara: Böbrek damarlarında hasar oluşturuyor

Sigara dumanında bulunan nikotin, karbon monoksit ve ağır metaller, tüm damarlarda olduğu üzere, böbrek damarlarında da fonksiyon bozukluğuna yol açabiliyor. Bu hususlar direkt böbrek dokusuna ulaşarak hücresel seviyede de hasara neden olabiliyor. Bunların yanı sıra bedende iltihabi karşılığı artıran ve oksidatif gerilimi tetikleyen bir tesir oluşturabiliyor. Bilimsel çalışmalar, bu faktörlerin tesiriyle sigara içen şahıslarda kronik böbrek hastalığı gelişme riskinin içmeyenlere nazaran daha yüksek olduğunu gösteriyor. Doç. Dr. Zuhal Atan Uçar, “Özellikle diyabet ve hipertansiyon üzere ek risk faktörleri olan hastalarda sigaranın böbrekler üzerindeki olumsuz tesiri daha bariz hale gelmektedir ve son periyot böbrek yetmezliği gelişimi hızlanmaktadır” diyor.

Önlemek için: Sigaraya hiç başlanmaması, kullanılıyorsa çabucak bırakılması böbrek sıhhatinde büyük ehemmiyet taşıyor.