“Çocuklar ortasında olur bu türlü şeyler” demeyin! Akran zorbalığı sinsi ve sistematik ilerliyor

1-Yalnız kalmamak

Zorbalığın çoklukla içe kapanık, toplumsal olarak izole edilmiş ve yalnız görülen çocukları amaç aldığını belirten Dr. Barış Sancak “Grup içindeki bir çocuğa yönelme ihtimali besbelli biçimde azalır. Bilhassa teneffüslerde, okul çıkışlarında ve servis beklerken çocuğun tek başına olmaması kollayıcı bir tedbirdir. Bir arkadaşla olmak hem caydırıcıdır hem de güç verir. Bu nedenle inançlı bir arkadaş edinmek tesirli bir savunma mekanizmasıdır” diyor. 

2-Kararlı formda, kısa ve net cümleyle hudut koymak 

Zorbalık karşısında uzun açıklama yapmak ya da tartışmaya girmek birçok defa işe yaramaz. Tersine zorbanın ilgisini artırır. Kararlı bir vücut lisanı ve göz temasıyla “Bunu istemiyorum”, “Dur” ya da “Bana bu türlü seslenmeni istemiyorum” üzere kısa ve net cümleyle hudut koymak, oradan uzaklaşıp bir yetişkine (öğretmen, okul idaresi) başvurmak ve aileye anlatmak en tesirli yoldur. Yardım istemenin ‘şikayet’ değil, güvenlik talebi olduğu çocuğa öğretilmelidir.

3-Zorbalığı kesinlikle aileye anlatmak

Psikiyatri Uzmanı Dr. Sancak “Ne yazık ki birçok çocuk; utandığı, daha fazla amaç alınmaktan korktuğu, ailesini üzmek istemediği ya da kendisinin başa çıkacağını düşündüğü için yaşadığı zorbalığı kimseye anlatmıyor. Birçoğu da ‘abartıyorum sanırlar’ kanısına kapılabiliyor. Meğer bir zorbalığa maruz kaldığınızda bunu ailenizle ve okul yöneticilerinizle kesinlikle paylaşın. Yaşadıklarınızı içinize atmayın. Böylelikle sorun daha fazla büyümeden çözülebilir” diyor.

4-Çocuğu yargılamamak, yanında olduğunuzu hissettirmek

Ailelere, çocuklarıyla kesinlikle tertipli irtibat kurmalarını ve sıkıntılarını küçümsememelerini öneren Dr. Barış Sancak şöyle konuşuyor: “Çocuğunuza ‘ne olursa olsun bana anlatabilirsin, seni suçlamam, yanında olurum’ diyerek yaklaşın. ‘Arkadaşın latife yapmıştır’, ‘çocukça atışma, halledersiniz’ üzere normalleştirici sözlerle yaklaşmayın. Baskı yapmadan, yargılamadan dinleyin. Size her şeyi anlatabileceğini hissetmesi son derece değerlidir.”

5-Güvenli bağlantı alanı oluşturmak

Çocuğunuza ‘Bugün okul nasıldı’ yerine, ‘bugün seni en çok keyifli eden şey neydi’, ‘seni zorlayan bir an oldu mu’ üzere açık uçlu sorular sorun. “Bir şey yok” diyorsa çabucak vazgeçmeyin. Akşam yatmadan evvel sakin bir ortamda, göz teması kurarak konuşmayı deneyin. Meseleye çabucak tahlil üretmek yerine evvel hissini anlamaya çalışın. Konuşmak, dinlemek ve işbirliği yapmak en güçlü tahlildir.

6-Zorbalığın tarifini öğretmek

Birçok çocuk maruz kaldığı davranışın zorbalık olduğunu fark etmeyebilir. Psikiyatri Uzmanı Dr. Barış Sancak “Çocuğa şunu öğretmek kıymetlidir: “Bir davranış seni incitiyorsa, tekrar ediyorsa ve dur demene karşın devam ediyorsa bu zorbalıktır.” Örneğin; daima lakap takılması “şaka” değildir. Birçok defa kümeye alınmamak “arkadaş seçimi” değil, sistematik dışlama olabilir.

7-Okulla işbirliği kurmak

Zorbalık ferdi değil, sistemsel bir sıkıntı olduğundan öğretmen, rehberlik servisi ve okul idaresiyle kesinlikle irtibata geçin. Sorunu dramatize etmeden lakin net formda tabir edin. Olayların tarihini ve içeriğini not almak süreci kolaylaştırır. Örnek: “Çocuğum arkadaşları tarafından dışlanıyor” demek yerine, “Son üç haftadır teneffüslerde tıpkı üç öğrenci tarafından oyuna alınmadığını ve alay edildiğini söylüyor” üzere somut bilgi verin.

8-Empati ve tanıklık kültürü geliştirmek

Psikiyatri Uzmanı Dr. Sancak “Zorbalık sadece mağdur ve zorba ortasında değildir; izleyiciler de sürecin parçasıdır” derken, kelamlarına şöyle devam ediyor: “Çocuğunuza şunu öğretin: “Birine yapılan haksızlığa sessiz kalmak, o davranışı güçlendirebilir. Meğer, zorbalığa maruz kalan arkadaşının yanına oturmak, öğretmene haber vermek, “Bence sana yapılan bu davranış yanlışsız değil” demek bile zorbalığı azaltabilir.”

9-Dijital zorbalığa karşı kayıt almak

Günümüzde whatsapp kümeleri, toplumsal medya paylaşımları ve çevrim içi oyunlar üzerinden zorbalığın 7/24 devam edebildiğini, bu durumun çocukta çaresizlik hissini artırdığını belirten Dr. Sancak “Özellikle dijital zorbalıkta ispat saklamak (ekran manzarası almak) değerlidir. Zorbalık durumunda çocuğa karşılık vermek yerine ispat saklamayı, kişiyi engellemeyi ve bir yetişkine bildirmeyi öğretmek gerekir. En değerlisi, çocuk yaşadığının kendi hatası olmadığını ve ailesinin yanında olduğunu net biçimde hissetmelidir” diyor.

Çocuğunuzda bu 7 belirti varsa!

Psikiyatri Uzmanı Dr. Barış Sancak, çocuklarda akran zorbalığına maruz kalındığına işaret eden, ailelerin dikkat etmesi gereken 7 değerli belirtiyi şöyle sıralıyor;

1-Okula gitmek istememe, karın ağrısı yahut baş ağrısı şikayetlerinde artış

2-Ani içe kapanma, odasına çekilme, depresif duygudurum, özgüven kaybı, telaş bozukluğu

3-Eşyalarının kaybolması ya da ziyan görmesi

4-Telefonunu saklama, toplumsal medya kullanımında ani değişim

5-Uyku nizamında bozulma

6-Beslenmesinde olağan olmayan davranışlar, çok yeme ya da hiç yememe

7-Ders muvaffakiyetinde düşüş

Zorbalık yapan çocuğa ailesi nasıl yaklaşmalı?

Psikiyatri Uzmanı Dr. Barış Sancak şöyle diyor: “En kıymetli nokta, davranışının yanlış olduğunu çok net tabir etmek lakin çocuğu ‘kötü’ olarak etiketlememektir. “Sen kötüsün” değil, “Bu yaptığın kabul edilemez” denilmelidir. Bu çocukların bir kısmı empati hüneri zayıf, dürtü denetiminde zorlanan ya da kendisi de farklı hallerde zorlanmış çocuklardır. Bu nedenle sebebini anlamak kıymetlidir. Yalnızca nasihatle değil, dengeli sonlar konularak ve empati eğitimiyle çocuğa davranışının karşı tarafta nasıl bir tesir yarattığı gösterilmeli, alternatif davranış yolları öğretilmeli ve tekrar etmemesi için somut bir plan uygulanmalıdır. Okulla işbirliği yapılmalı, gerekirse profesyonel dayanak alınmalıdır.”