İkinci gebelik beyni değiştiriyor! Tesiri kalıcı olabilir: ‘Kayıp değil, verimlilik artıyor’
Betül Yasemin Kökbek / Milliyet.com.tr-İkinci defa gebe olan anneler, beyninizin de siz fark etmeden değişime uğradığını biliyor muydunuz? Yapılan yeni araştırmalara nazaran ikinci gebeliğin de tıpkı birincisinde olduğu üzere beyin yapısını ve fonksiyonlarını esaslı formda tekrar şekillendirdiği görüldü. Amsterdam Üniversitesi’nden bilim insanlarının yürüttüğü çalışma, hamileliğin sadece fizikî bir süreç olmadığını, beynin de her gebelikte farklı bir ‘nöroplastik değişim’ tecrübesi yaşadığını ortaya koydu. Araştırmada, birinci sefer anne olanlar, ikinci çocuğunu doğuranlar ve çocuğu olmayanlardan oluşan denetim kümesi karşılaştırıldı. Sonuçlar, ikinci gebelikte beynin bilhassa dikkat, çevresel uyaranlara cevap ve motor denetim üzere alanlarda bariz değişim gösterdiğini ortaya koydu. Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Op. Dr. Sehtap Nazlı Kılıç Çetin ikinci gebelik sonrası anne beyninde yaşanan değişimleri Milliyet.com.tr’ye anlattı.
İKİNCİ GEBELİKTE BEYİNDE DEĞİŞİM OLUYOR!
Amsterdam Üniversitesi’nde hamilelik alanında çalışan araştırmacılar, ikinci hamilelikte de bayanların beyninin ‘hedef odaklı dikkat ve misyon beklentilerine yardımcı olacak şekilde’ değiştiğini ortaya koydu. Çalışmanın başında yer alan Uzman Elseline Hoekzema, “İkinci hamilelik de beynin kendine has biçimde tekrar organize olmasına yol açıyor. Her gebelik, annenin beyninde kalıcı ve eşsiz izler bırakıyor” açıklamasında bulundu. Araştırmacılar, bu değişimlerin doğumdan aylar hatta yıllar sonra bile devam edebileceğini belirtti. Bulgular, annenin çevresel uyaranlara daha süratli karşılık vermesi ve çocuk bakımına adaptasyon süreçlerinde beynin nasıl şekillendiğini anlamak açısından kıymetli ipuçları sunuyor. İkinci gebeliğini yaşayan her anne için, bu yeni bulgular hem büyüleyici hem de dikkat alımlı bir gerçekliği gözler önüne seriyor: Gebelik, yalnızca bir vücut seyahati değil; tıpkı vakitte beynin de yesyeni bir serüvene çıktığı bir tecrübe.
Kadınların beyninin birinci hamilelik sırasında, anneliğe hazırlanmak için değişikliklere uğradığını daha evvelki bir araştırma keşfetmişti. Son araştırmaysa, ikinci hamilelikteki belli değişikliklere işaret ediyor. Bayanların ‘hedef odaklı dikkat ve vazife beklentilerine’ yardımcı olacak formda beyinlerinde değişim olduğunu gösteriyor. Bu bulgular, birtakım bayanların neden anne olduklarında zihinsel sıkıntılar yaşadığını anlamaya da yardımcı olabilir.
Son yapılan çalışmada 110 bayan yakından takip edildi. İştirakçiler üç başka kümeye ayrıldı: birinci kere anne olanlar, ikinci çocuğunu doğuranlar ve çocuksuz bayanlar. Araştırmacılar, bayanların hamilelik öncesi ve sonrasında yaptıkları beyin taramaları sayesinde hangi bölgelerde değişim yaşandığını net biçimde görebildiler. Bulgular, ikinci kere gebe kalan bayanların beyninde bilhassa dikkat denetimi ve duyulara reaksiyon veren temaslarda daha fazla değişiklik meydana geldiğini gösterdi. Bilgileri tahlil eden araştırmacı Milou Straathof, “Bu değişiklikler, birden fazla çocuğa bakarken anneye avantaj sağlayabilir” açıklamasında bulundu. Araştırmada düşük yaşamış bayanlarda ise beyindeki aktivite değişimleriyle ilgili kesin bir sonuç elde edilemedi. Fakat elde edilen bilgiler, temel beyin değişimlerinin hamileliğin son devirlerinde gerçekleştiğini ortaya koyuyor.
ANNE BEBEĞİNİN MUHTAÇLIKLARINI DAHA FARKLI ANLIYOR
Op. Dr. Sehtap Nazlı Kılıç Çetin, son yıllarda manyetik rezonans görüntüleme (MRI), işlevsel MRI (fMRI) ve uzunlamasına beyin görüntüleme çalışmaları, gebeliğin annenin beyninde sadece süreksiz hormonal tesirler yaratmadığını; yapısal ve fonksiyonel tekrar tertiplere yol açtığını açık biçimde gösterdiğini söyleyerek başladı. Birinci gebelikte en besbelli değişikliklerin, toplumsal biliş, öz-farkındalık ve diğerlerinin zihinsel durumlarını manaya ile alakalı beyin ağlarında (özellikle medial prefrontal korteks, posterior singulat korteks ve temporoparietal kavşak) gözlendiğinin altını çizdi. Op. Dr. Çetin, “Bu değişimlerin, annenin bebeğin gereksinimlerini sezgisel olarak algılamasını ve anne-bebek bağlanmasını desteklediği düşünülmektedir” dedi.
İkinci gebelikte ise tablonun kısmen farklılaştığını ileten Op. Dr. Çetin, araştırmaların bu devirde dikkat ağları, duyusal işlemleme bölgeleri (somatosensoriyel korteks, insula), uyaran seçiciliği ve tehdit algısıyla alakalı devrelerde daha bariz değişimler olduğunu ortaya koyduğunu söyledi. Bunun nedeni olarak ise annenin artık sadece tek bir bebeğe değil, birden fazla çocuğa eş vakitli olarak cevap vermek zorunda olması olduğunu söz ederek şu açıklamada bulundu: “Beyin, artan çevresel uyaranlar, bölünen dikkat ve çoklu bakım ihtiyaçlarına ahenk sağlamak üzere tekrar ayarlanmaktadır. Bu açıdan ikinci gebelik, birinci gebeliğin ‘tekrarı’ değil; farklı çevresel taleplere verilen yeni bir nörobiyolojik adaptasyon olarak değerlendirilmelidir.”
“Güncel datalar, gebeliğe bağlı beyin değişikliklerinin kıymetli bir kısmının uzun müddetli, hatta kalıcı olabildiğini göstermektedir. Bilhassa gri husus hacminde gözlenen birtakım azalmalar, geçmişte yanlış biçimde ‘beyin kaybı’ olarak yorumlanmışsa da, günümüzde bunun daha çok sinaptik budanma ve ağ verimliliğinin artması manasına geldiği kabul edilmektedir. İkinci gebelikte ortaya çıkan dikkat ve duyusal işlemleme ile ilgili değişikliklerin bir kısmı doğum sonrası birinci yıllarda kısmen geri dönebilirken, bir kısmı kalıcı izler bırakmaktadır. Bu kalıcılık, patolojik bir durum değil; annenin hayat uzunluğu süren bakım verme, süratli karar alma ve çevresel tehditleri algılama kapasitesini güçlendiren bir nöroplastisite örneğidir.” Op. Dr. Sehtap Nazlı Kılıç Çetin
TEMEL İTİCİ GÜÇ HORMONLAR MI?
Gebelikte ve bilhassa ikinci gebelikte beyin değişikliklerinin temel biyolojik itici gücünün hormonlar olduğunu ve östrojen ve progesteron, nöronal plastisiteyi ve sinaptik tekrar yapılanmayı direkt etkilerken; oksitosin ve prolaktin, bağlanma, bakım davranışı ve gerilim cevabının düzenlenmesinde kritik rol oynadığını iletti. “İkinci gebelikte beyin, bu hormonal dalgalanmalara artık ‘deneyimli’ bir sistem olarak cevap verir. Bu nedenle birtakım adaptasyonlar daha süratli ve gayeye yönelik gerçekleşir. Kortizol seviyelerindeki değişimler de, dikkat ve duyusal hassasiyet artışında değerli bir rol oynar“ diyen Op. Dr. Sehtap Nazlı Kılıç Çetin bu noktada belirleyici olanın hormonların tek başına değil, evvelki gebelik tecrübesiyle etkileşim içinde çalışması olduğunu belirtti. Op. Dr. Sehtap Nazlı Kılıç Çetin açıklamalarını şöyle sonlandırdı:
“Sonuç olarak ikinci gebelikte gözlenen beyin değişiklikleri bir ‘yük’ değil; annenin artan bakım sorumluluğuna ahenk sağlamak üzere geliştirdiği biyolojik bir güçlenme sürecidir. Bu süreci patolojikleştirmek yerine, bayanlara vücutlarının ve beyinlerinin ne kadar esnek ve ahenk yeteneği yüksek olduğunu anlatmak, hem klinik pratiğimizde hem de toplumsal algıda değerli bir fark yaratacaktır.”
