OMÜ Tıp Fakültesi Dahili Tıp Bilimleri Kısmı İç Hastalıkları Anabilim Kolu Dr. Öğr. Üyesi Özgür Kılıç, halsizlik, çabuk yorulma, saç dökülmesi, tırnak kırılması ve üşüme üzere sık karşılaşılan şikayetlerin yanı sıra bilhassa yutma zahmeti çeken hastalarda da demir eksikliği olabileceğine dikkat çekti; kimi durumlarda bu eksikliğin Plummer-Vinson sendromu üzere beklenmedik tablolarla kendini gösterebildiğini ve erken teşhis ile kolay bir demir tedavisiyle şikayetlerin kısa müddette ortadan kalkabileceğini söyledi. Demir eksikli anemisinin kesinlikle bir tabip denetimi ile yürütülmesi gerektiğini belirten Kılıç, “Birçok kişi halsizlik ve gibisi şikâyetlerin nedenini gerilim yahut yoğunluk sanıyor. Halbuki altta yatan sebep birçok vakit demir eksikliği olabiliyor. Demir eksikliği anemisi, dahiliye polikliniklerine müracaatlar ortasında epey sık gördüğümüz sıhhat meselelerinden biridir. Aslında önlenmesi ve tedavisi görece kolay bir durumdur. Fakat birden fazla vakit fark edilmediği için hastaların ömür kalitesini önemli biçimde düşürebilir” diye konuştu.
‘TOPRAK, BUZ YAHUT DETERJAN ÜZERE HUSUSLARI YEME İSTEĞİ DEMİR EKSİKLİĞİNDEN OLABİLİR’
Toplum tarafından demir eksikliğiyle ilişkilendirilmediği için sık fark edilmeyen belirtilerin de demir eksikliğinden kaynaklanabileceğine dikkat çeken Dr. Öğr. Üyesi Kılıç, “Demir eksikliği birçok şahısta halsizlik, çabuk yorulma, saç dökülmesi ve tırnak kırılması üzere şikâyetlerle ortaya çıkar. Bunun yanında baş dönmesi, baş ağrısı, çarpıntı, nefes darlığı ve solukluk da görülebilir. Kimi hastalarda tırnaklarda kaşık halinde incelme, ağız kenarlarında çatlaklar ve lisanda hassasiyet gelişebilir. Lakin bazen çok daha farklı belirtilerle de karşımıza çıkabilir. Unutkanlık, konsantrasyon zahmeti ve yutma zahmeti bunlardan bazılarıdır. Hatta tıpta pika dediğimiz toprak, buz yahut deterjan üzere unsurları yeme isteği bile demir eksikliğinin değerli bir ipucu olabilir. Bir hastam yutma zahmeti şikâyeti nedeniyle yaklaşık üç ay boyunca farklı tabiplere başvurmuştu. Kulak, burun boğaz (KBB) ve genel cerrahi başta olmak üzere birçok branş tarafından değerlendirilmişti. Problemine bir tahlil bulunamayınca bana geldi. Yapılan tetkiklerde besbelli demir eksikliği saptadık. Demir eksikliğinin bazen Plummer-Vinson sendromu dediğimiz tabloya yol açabildiğini biliyoruz. Hastaya demir tedavisi başlandı ve kısa müddet içinde yutma zahmeti büsbütün düzeldi. Bu örnek, demir eksikliğinin bazen beklenmedik belirtilerle ortaya çıkabileceğini gösteriyor” sözlerini kullandı.
‘KIRMIZI ET YEMEYEN, VEGAN VE VEJETARYEN BESLENENLERDE DE DEMİR EKSİKLİĞİ GÖRÜLÜR’
Hastaların rastgele bir şikâyeti olmasa da rutin kan analizleri sırasında demir depolarının düşük olduğunu fark edebileceklerini tabir eden Dr. Kılıç, “Demir eksikliği temelde iki nedenle ortaya çıkar: ya bedene kâfi demir alınmıyordur ya da bedenden demir kaybı vardır. Gebelikte bebeğin gelişimi için gerekli demir büyük ölçüde annenin depolarından karşılanır ve bu nedenle anne adaylarında eksiklik sık görülür. Bilhassa genç bayanlarda ağır adet kanamaları vakitle demir depolarını azaltabilir. Kırmızı et tüketimi az olan bireylerde, vegan ve vejetaryen beslenenlerde de demir eksikliği daha sık görülür. Ayrıyeten mide ülseri, gastrit, bağırsak polipleri yahut kolon kanseri üzere hastalıklar kronik kan kaybına yol açarak demir eksikliğine neden olabilir. Aspirin ve kimi ağrı kesicilerin uzun periyodik kullanımı da mide mukozasında küçük kanamalara yol açarak vakitle demir eksikliği oluşturabilir. Bazen hastalar hiçbir şikâyeti olmadan rutin kan analizleri sırasında demir depolarının düşük olduğunu öğrenir. Bu durumda ferritin dediğimiz ve demir depolarını gösteren bedel düşüktür. Bu türlü durumlarda sadece demir ilacı vermek kâfi değildir; altta yatan nedenin kesinlikle araştırılması gerekir. Bilhassa Helicobacter pylori dediğimiz mide mikrobu ve çölyak hastalığı demirin bağırsaklardan emilimini bozarak demir eksikliğine yol açabilir” diye konuştu.
‘DEMİR EKSİKLİĞİNİN TEDAVİSİ BİRDEN FAZLA VAKİT EPEYCE BASİTTİR’
Demir eksikliği yaşayan bireylerin kısa müddette tedavilerinin yapılarak sıhhatine kavuşabileceklerini belirten Kılıç, şöyle konuştu:
“Demir eksikliğinin tedavisi birden fazla vakit epeyce kolaydır ve demir desteği ile kısa müddette düzelme sağlanabilir. Lakin tedavide sadece kan kıymetlerini düzeltmek kâfi değildir; eksikliğe yol açan nedenin de ortaya konması gerekir. Bilhassa bayanlarda adet kanamaları nedeniyle demir eksikliği yaşayan genç bayanlarda, depolar dolduktan sonra tekrar eksilmemesi için adet günlerinde takviye hedefli demir desteği alınması yararlı olabilir. Lakin tedavinin dozu ve mühleti kesinlikle doktor teklifiyle belirlenmelidir. İnsan bedeni bir meskene benzeri. Nasıl ki demiri eksik bir inşaat sağlam olmaz ve vakitle çökerse, bedeninde kâfi demir bulunmayan bir insan da vakitle güçten düşer. Gücü azalır, performansı düşer ve ömür kalitesi bariz formda bozulur. Bu nedenle demir eksikliği kolay üzere görünse de ihmal edilmemesi gereken bir sıhhat problemidir. Erken fark edildiğinde tedavisi kolaydır ve hastaların hayat kalitesini besbelli biçimde artırır.”
