Uyku apnesinde ‘ilaçlı’ ihtilal kapıda! Beyin felci, uykuda kalp krizi ve demans riskini katlayan hastalık
MİLLİYET.COM.TR / ÖZEL – Uyku apnesi dünya çapında milyonlarca kişinin hayatını olumsuz etkileyen yorucu ve yıpratıcı sorunlardan biri. Uyku apnesinin tedavisi, hastalığın şiddetine nazaran ömür usulünde yapılan değişiklikler, özel aygıtların kullanımı ve bazen de çeşitli cerrahi müdahaleler ile mümkün olabiliyor. Bu hastalığın bir ilaç tedavisi ise şimdiye kadar bulunmuş değildi. Obstrüktif uyku apnesi, uyku sırasında üst hava yolundaki kasların süreksiz olarak kısmi yahut tamamına yakınının kapanması sonucu oluşuyor. Bu durum kişinin gece boyunca tekrar tekrar nefesinin kesilmesine ve şiddetli horlamalara yol açıyor. Hastalık en hafif formundayken bile bazen saatte 5 sefer nefes durması yaşanabilirken, şiddetli olaylarda bu durum saatte 100 defa nefes durmasına kadar varabiliyor.
Bu sorun yalnızca uyku ve ömür kalitesini bozmakla kalmıyor. Uzun vadede düşük oksijen düzeyleri sebebiyle sempatik aktivasyon ve tansiyon yüksekliğine bağlı olarak kalp hastalıkları, uykuda kalp krizi, beyin felci ve demans riskini de artırıyor. Günümüzde standart olarak kabul edilen ve en yaygın tedavi yolu olan PAP (positive airway pressure) cihazları, uyku sırasında olumlu hava basıncı vererek teneffüs yollarını açık tutmayı sağlıyor. Lakin birçok hasta bu aygıtları uzun mühlet kullanmakta zorlanıyor yahut sıhhat durumlarındaki elverişsizlikler nedeniyle kullanamıyor.
Uyku apnesinde standart olarak kabul edilen PAP aygıtları, uyku sırasında müspet hava basıncı vererek teneffüs yollarını açık tutmayı sağlıyor. Lakin birçok hasta bu aygıtları uzun mühlet kullanmakta zorlanıyor. (Fotoğraf: iStock)
YENİ BİR UMUT: UYKU APNESİ İLAÇLA TEDAVİ EDİLEBİLİR Mİ?
Bu mevzuda çalışmalar yapan bilim insanları, yıllardır epilepsi tedavisinde kullanılan bir ilacın uyku apnesi semptomlarını kıymetli ölçüde azaltabileceğini ortaya koydu. Yeni klinik deney sonuçlar ise gelecekte hastalar için PAP aygıtlarına alternatif bir tedavi seçeneği doğabileceğini gösteriyor. Heyecan verici çalışma çerçevesinde araştırmacılar, uzun müddettir nöbet tedavisinde kullanılan Sultiame isimli ilacın uyku apnesi üzerindeki tesirini inceliyor.
Son yayımlanan Faz II klinik deney sonuçlarına nazaran ilacı kullanan hastalarda, plasebo alanlara kıyasla apne ataklarında besbelli bir azalma ve uyku kalitesinde önemli düzgünleşme gözlemlendi. Çalışmanın sonuçları saygın tıp dergisi The Lancet’te yayımlandı. Mevzuyla ilgili uzman görüşünü aldığımız Türk Uyku Tıbbı Derneği Lider Yardımcısı, İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Uyku ve Bozuklukları Merkezi Sorumlusu Prof. Dr. Gülçin Benbir Şenel, yeni çalışmanın evvelinde obezite ilaçlarının uyku apnesi üzerindeki tesirlerine odaklanıldığını hatırlatıyor ve ortalarında son periyotlarda bilhassa ABD’de epeyce tanınan olan kilo kaybı ve tip 2 diyabet enjeksiyonu Ozempic’in de bulunduğu GLP-1 analoglarına işaret ediyor:
“GLP-1 analogları bedendeki doğal tokluk hormonunu taklit ederek tip 2 diyabet ve obezite tedavisinde kullanılan tesirli ilaçlardır. Klinik araştırmalar, semaglutide ve tirzepatide üzere GLP-1 analoglarının kilo ve iltihabı azaltarak üst teneffüs yolunda yağ birikimini azalttığı ve buna bağlı olarak da uyku apnesinin göstergesi apne-hipopne indeksini (AHI) kıymetli ölçüde azalttığını ortaya koymuştur.”
Prof. Dr. Şenel’in “semaglutide” ve “tirzepatide” halinde tabir ettiği örnekler piyasada Ozempic ve Mounjaro isimli tanınan obezite ve tip 2 diyabet ilaçları. Prof. Dr. Şenel, “En kıymetli uyku tıbbı mecmualarından Sleep’te yayınlanan ve 1067 iştirakçinin yer aldığı altı çalışmanın özetlendiği bildiride kelam konusu etken hususları içeren ilaçların kullanımında nefes durması olaylarının değerli ölçüde azalmasına ek olarak kilo kaybı ve kan basıncı düşmesi de görülmüştür” diyor lakin yan tesirlere ait ikazlarda da bulunuyor:
“Oldukça tesirli olmalarına rağmen gastrointestinal yan tesir riskinin arttığı da mide bulantısı, ishal, kusma, kabızlık, karın-mide rahatsızlığı ve ağrısı, enjeksiyon bölgesi tepkileri, yorgunluk, çok hassaslık ve alerjik tepkileri görülebileceği de bilinmekte. İnsanlarda data olmamakla birlikte, hayvanlarda tiroid tümörleri ile ilişkilendirilmeleri nedeniyle ferdî yahut ailesel tiroid kanseri hikayesi olan hastalarda yahut ‘multipl endokrin neoplazi sendromu’ görülen hastalarda kullanılmamalı.”
YENİ ARAŞTIRMAYA 298 HASTA KATILDI
Bu noktada son araştırmaya dönmek gerekirse; yeni Faz II klinik deneyine orta ve ağır derecede uyku apnesi olan 298 hasta katıldı. Araştırma 15 hafta sürdü. İştirakçilerin yarısına plasebo verilirken öteki yarısına farklı dozlarda Sultiame uygulandı.Ortaya çıkan sonuçlar dikkat cazipti. İlacı kullanan hastalarda apne ataklarının sayısı değerli ölçüde azaldı, uyku kalitesi düzgünleşti, gün içindeki çok uyku hali azaldı. Ayrıyeten en yüksek doz kümesinde ise apne ataklarının yüzde 47’ye kadar azaldığı görüldü.
Araştırmaya liderlik eden Jan Hedner, University of Gothenburg bünyesinde vazife yapan kıdemli bir akciğer hastalıkları profesörü. Hedner, sonuçların umut verici olduğunu belirterek daha geniş kapsamlı ve uzun periyodik çalışmalarla ilacın tesirinin ve güvenliğinin doğrulanması gerektiğini söylüyor.
Prof. Dr. Gülçin Benbir Şenel’in de hatırlattığı üzere Sultiame bu alanda araştırılan tek ilaç değil. 2024 yılında Amerika Birleşik Devletleri merkezli bir firma olan ve şeker hastalığı ve kanser üzerine olan güçlü çalışmaları ile bilinen Eli Lilly, kilo kaybı sağlayan GLP-1 analogu Tirzepatide için uyku apnesi tedavisini de kapsayan genişletilmiş onay almıştı. Obezite, uyku apnesinin en kıymetli risk faktörlerinden biri olduğu için kilo kaybı tedavileri de hastalığın semptomlarını azaltabiliyor.
Prof. Dr. Şenel, ilaçla tedavi ve onay süreci hakkında “Tüm bu bilgiler ışığında, Amerikan Besin ve İlaç Dairesi FDA, 2024 yılının sonlarında, GLP-1 analoglarının obez yetişkinlerde, orta ila ağır şiddetli obstrüktif uyku apnesi tedavisinde kullanılmasını onayladı. Avrupa Tıp Derneği de klâsik tedavilerle birlikte kullanılmalarını ya da PAP tedavisine ahenk sağlamakta zorlanan hastalarda tek başlarına kullanılmalarını tavsiye etti. Sonuç olarak, GLP-1 analogları, tip 2 diyabeti olmayan, obez yetişkinlerde ve orta-ağır obstrüktif uyku apnesi tanısı alan hastalar için umut verici bir alternatif sunmakta. Sürdürülebilir yararları ve güvenliğini doğrulamak için ise daha uzun vadeli çalışmalar gerekli” diyor ve Eli Lilly tarafından geliştirilen Tirzepatide‘nin uyku apnesi tedavisinde onay alan birinci ve tek ilaç olarak ABD ve Avrupa’da çok sayıda merkezde kullanımına başlandığını belirtiyor.
‘BİRKAÇ YIL İÇİNDE TÜRKİYE’DE DE MÜMKÜN OLABİLİR’
Diğer taraftan ABD merkezli biyoteknoloji şirketi Apnimed, Japon ilaç firması Shionogi & Co., Ltd. ile birlikte Sultiame‘yi uyku apnesi tedavisine uyarlamak için çalışmalarını sürdürüyor. Apnimed’in geliştirdiği ve AD109 kod ismiyle bilinen diğer bir ilaç adayı da Faz III klinik deneylerinde olumlu sonuçlar gösterdi. Şirketin bu yıl içinde ABD’de resmi onay başvurusu yapması bekleniyor. Prof. Dr. Gülçin Benbir Şenel ise önümüzdeki bir kaç yıl içerisinde, Türkiye’de de obstrüktif uyku apnesi tedavisinde ilaç tedavisinin mümkün olabileceğini düşünüyor.
Kaynaklar: Gizmodo, The Lancet
