Yaz aylarında artan sıcaklıklar ve yetersiz su tüketimi, böbrek taşı şikayetlerinin süratle yükselmesine neden oluyor. Üroloji Uzmanı Doç. Dr. Yavuz Onur Danacıoğlu, bedenin susuz kalmasının idrarın kimyasını bozarak taş oluşumunu direkt tetiklediğini belirtiyor. Böbrek sıhhatini korumak için en kolay tekniğin idrar rengini takip etmek olduğunu vurgulayan uzmanlar, yanlış beslenme alışkanlıklarından kaçınarak ve bedenin “sessiz çığlığı” olan susuzluk belirtilerine dikkat ederek bu ağrılı sürecin önüne geçilebileceğini söz ediyor.
Böbreklerimiz, bedenimizdeki atıkları ve fazla mineralleri süzmek için suya gereksinim duyar; lakin kâfi sıvı alınmadığında bu istikrarlı işleyiş bozulur. Su ölçüsünün azalmasıyla birlikte dışarı atılması gereken unsurlar ağırlaşarak birikmeye başlar ve bu durum vakitle böbrek taşı oluşumuna yol açar. Velhasıl, böbreklerinizin bu hayati paklık misyonunu sıkıntısızca yerine getirebilmesi için tertipli su tüketimi kritik bir rol oynar.
Vücut susuz kaldığında, böbrekler suyu içerde tutabilmek için idrar ölçüsünü azaltır. Fakat idrarla atılması gereken kalsiyum ve ürik asit üzere hususların ölçüsü değişmediği için bu unsurlar azalan suyun içinde çok ağırlaşır. Tıpkı bir bardak suya çok fazla tuz attığınızda tuzun çözünmeyip tabana çökmesi üzere, idrardaki bu yoğunluk da kristalleşmeye ve akabinde böbrek taşlarının oluşmasına neden olur.
Normal kaidelerde idrarın içinde taş oluşumunu engelleyen sitrat ve magnezyum üzere koruyucular bulunur. Lakin beden susuz kaldığında bu istikrar bozulur ve idrarın asit oranı değişerek farklı çeşitteki taşların büyümesine uygun bir ortam hazırlar. Sonuç olarak yetersiz su tüketimi, böbrekteki doğal müdafaa düzeneklerini devre dışı bırakıp birçok dengeyi tıpkı anda sarsarak taş oluşumuna taban hazırlar.
Yaz aylarında, bilhassa de Temmuz ve Ağustos’ta böbrek taşı şikayetlerinin artması yalnızca sıcaklarla değil, bedenin çok sıvı kaybetmesiyle de ilgilidir. Kavurucu sıcaklarda terleme yoluyla kaybedilen ağır sıvı ölçüsü suyla geri kazanılmadığında, idrar yoğunlaşarak taş oluşumuna uygun bir ortam hazırlar. Global ısınmanın tesiriyle birlikte ülkemiz de artık bu rahatsızlığın çok daha sık görüldüğü riskli bölgelerden biri haline gelmiştir.
Beslenme alışkanlıklarımız da en az sıcak havalar kadar böbrek sıhhatimizi etkiliyor. Yazın artan protein tüketimi idrarı daha asidik hale getirirken; çilek, ıspanak ve çikolata üzere besinler bedendeki oksalat ölçüsünü yükseltiyor. Karpuz yahut domates üzere sulu besinler tüketsek bile, bu kimyasal yükü dengelemek için direkt su içmek büyük kıymet taşıyor. Sonuç olarak yaz aylarında oluşan böbrek taşları bir baht değil, beslenme ve su tüketimi konusundaki tercihlerimizin birleşmesiyle ortaya çıkıyor.
Herkes için standart olan “günde 8-10 bardak su” tavsiyesi, aslında şahıstan şahsa büyük farklılıklar gösterir. Su gereksinimi; beden tartısına, hareket hareketliliğine, bulunulan ortamın sıcaklığına ve daha evvel böbrek taşı yaşayıp yaşamadığınıza nazaran değişmektedir. Bilhassa daha evvel taş sorunu yaşamış şahısların, günlük idrar ölçüsünü 2-2,5 litre düzeyinde tutabilmek için gün içinde 3 litreden fazla sıvı tüketmesi gerekebilir.
Vücudun su muhtaçlığını anlamanın en pratik yolu idrar rengini ve sıklığını takip etmektir. Ülkü olan, idrarın gün uzunluğu açık sarı yahut limon sarısı tonda olması ve günde ortalama 6-8 sefer tekrarlanmasıdır. Sabahları birinci idrarın koyu renkli gelmesi olağan bir durum olsa da, bu yoğunluğun gün içinde devam etmesi kâfi su tüketilmediğinin en değerli işaretidir.
Böbrek taşı oluşumunu önlemek için en tesirli ve doğal metot saf su tüketmektir; zira su, idrarı seyrelterek kimyasal istikrarın korunmasını sağlar. Bununla birlikte, suya limon eklemek de epey yararlıdır. Limondaki sitrat, kristallerin bir ortaya gelmesini engelleyen doğal bir gözetici vazifesi görerek taş oluşumuna karşı ek bir kalkan oluşturur.
Yapılan araştırmalar, makul ölçüde çay ve kahve tüketiminin sanıldığı üzere böbrek taşı riskini artırmadığını, hatta kahvenin kollayıcı bir tesirinin olabileceğini göstermektedir. Lakin daha evvel kalsiyum oksalat taşı düşürenlerin, yüksek oksalat içeriği nedeniyle siyah çay tüketirken daha dikkatli olmaları önerilir. Öte yandan asitli ve gazlı içecekler, içerdikleri mısır şurubu ve fosfat nedeniyle idrar istikrarını bozarak taş oluşumuna direkt yer hazırlar. Bu içecekler anlık bir serinlik hissi verse de bedenin su gereksinimini karşılamaz ve bilakis taş riskini önemli oranda yükseltir.
Özetle, böbrek sıhhatini korumak için en temel kural idrar ölçüsünü ve rengini tertipli olarak takip ederek bol su tüketmektir. Bilhassa geçmişte böbrek taşı sorunu yaşamış şahısların, yeni taş oluşumlarını engellemek ismine bir üroloji uzmanı eşliğinde nizamlı denetimlerini aksatmamaları büyük kıymet taşımaktadır.
