Uyku apnesi, uyurgezerlik fark etmez! Uzmanı sorunu çözdü: ‘Herkes tıpkı yanılgıyı yapıyor’

Premier Lig futbolcularından ağır tempoda çalışan üst seviye yöneticilere, yeni anne babalardan vardiyalı çalışanlara kadar çok geniş bir kümede birebir tablo görülüyor. Beşerler artık berbat bir gece uykusunu süreksiz bir durum olarak görmüyor. Tersine bu durumu sıhhatlerini tehdit eden büyük bir kriz üzere algılıyor.

Uzmanlara nazaran son yıllarda giderek yaygınlaşan bu durumun ismi net: Uyku korkusu. Yani kişinin hem uyku kalitesine hem de uykusunun vücut ve zihin sıhhati üzerindeki tesirlerine karşı ağır ve daima bir tasa duyması. Bu tasa vakitle kişinin tüm hayatını etkiliyor.

Birçok kişi kliniğe geldiğinde yanında sayfalarca bilgi getiriyor. Uyku takip aygıtlarından alınan grafikler, puanlar, müddetler ve ikazlar artık günlük hayatın bir kesimi haline gelmiş durumda. Ortada yaşanan tek bir berbat gece bile sıhhat felaketi olarak görülüyor.

Belirli saatlerde yatma mecburiliği, yapılmazsa uyunamayacağına inanılan gevşeme rutinleri ve toplumsal medyada yayılan bilimsel temeli olmayan uygulamalar bu listenin başında geliyor. Emel düzgün uyumak olsa da sonuç ekseriyetle tam karşıtı oluyor. Uyku ne kadar optimize edilmeye çalışılırsa, endişe da o kadar büyüyor. Bir noktadan sonra uyku, dinlenmenin değil gerilimin kaynağı haline geliyor.

Elbette uykunun sıhhat için değerli olduğu gerçeği tartışılmaz. Uzun vadeli uykusuzlukla birlikte seyreden düşük kaliteli uyku, kalp sıhhatinden ruh haline kadar birçok alanda risk yaratabiliyor. Lakin burada kritik bir fark gözden kaçırılıyor. Uyku mühleti ile uyku kalitesi birebir şey değil.

Bazı çalışmalar, az lakin kaliteli uyuyan bireylerle az ve modüllü uyuyanları tıpkı kümede kıymetlendirerek yanlış bir algı yaratıyor. Bu durum, sorunun sırf uyku saatine indirgenmesine yol açıyor. Halbuki araştırmalar, kısa uykunun tek başına değil, kalitesiz uykuyla birleştiğinde riskli hale geldiğini gösteriyor.

Uzmanlara nazaran tek bir ülkü uyku müddeti yok. Yıllarca sekiz saat kuralı anlatıldı, sonrasında yedi saat ön plana çıktı. Meğer sağlıklı bireyler ortasında bile gece uykusu muhtaçlığı büyük farklılıklar gösterebiliyor. Tam da bu noktada uyku takip aygıtları devreye giriyor. Birinci bakışta denetim hissi veren bu aygıtlar, birçok vakit uyku tasasını daha da artırıyor. Zira kişi kendini belli bir sayı ya da puana ulaşmak zorunda hissediyor. Bu baskı ise uykuyu direkt baltalıyor.

Uyku korkusu, gerilimle bağlantılı hormonların gece saatlerinde yükselmesine yol açıyor. Bedenin sabah uyanmak için salgıladığı kortizol, gece devreye girince uyku doğal olarak uzaklaşıyor. Bu hissi azaltmanın en tesirli yollarından biri, haftanın her günü birebir saatte uyanmak. Beden bu rutine vakitle ahenk sağlıyor ve hafif uyku evrelerini uyanma saatine yaklaştırıyor. Böylelikle kişi güne daha dinç başlayabiliyor.

Bu duruma plasebo uyku tesiri deniyor. Kişi yeterli uyuduğuna inanıyorsa, sonraki gün performansı ve ruh hali de buna paralel formda güzelleşiyor. Tam aksisi durumda ise bilgiler ne söylerse söylesin gün güç geçiyor. Uyku takip aygıtlarının bir öbür riski de bağımlılık yaratma potansiyeli. Daima data denetimi, beyinde ödül sistemiyle alakalı bir döngü oluşturabiliyor. Bir müddet sonra kişi kendi vücudunun verdiği sinyallerden çok, ekrandaki sayılara güvenmeye başlıyor.