Beyaz saçların bilinmeyen sırrı! Yaşlılık değilmiş: Hücreler kanserle mi savaşıyor?
Betül Yasemin Kökbek / Milliyet.com.tr – Japonya’da Tokyo Üniversitesi’nde yapılan yeni bir araştırma, saçların beyazlamasının aslında olumlu bir durumun habercisi olabileceğini öne sürdü. Araştırmaya nazaran bedenin hasarlı hücreleri onarma evresinde verdiği bir reaksiyon olan saç beyazlaması yaşlanmanın belirtisi olmanın çok ötesinde bir durum. Saçların beyazlamasının biyolojik bir savunma reaksiyonu olabileceğini söyleyen uzmanlar yaptıkları araştırmada çok çarpıcı bulgulara rastladı. Tıbbi Biyoloji ve Genetik Uzmanı Prof. Dr. Korkut Ulucan yapılan bu araştırma çerçevesinde saç beyazlamasının arkasında yatan gerçekleri Milliyet.com.tr’ye anlattı.
SAÇLARIN BEYAZLAMASININ ARKASINDAKİ SIR
Tokyo Üniversitesi araştırmacıları tarafından ortaya konan yeni bir çalışmaya nazaran beyaz saçlar yaşlanmanın bir belirtisi olmaktan öte, bedenin kanseri şimdi başındayken durdurma yolu olabilir. Bilim insanları, fareler üzerinde yaptığı deneylerde muhakkak pigment üreten kök hücreler DNA hasarına uğradığında, kimilerinin kansere dönüşmek yerine kendi kendini yok ettiğini ve bunun da beyaz tüylere yol açtığını buldu. Elde edilen bu sonucun saçların beyazlamasının, bedenin p53-p21 yolu olarak bilinen doğal kanserle savaşma sisteminin potansiyel olarak tehlikeli hücreleri yok etmek için devreye girmesiyle gerçekleştiğini gösteriyordu. Nature Cell Biology’de yayınlanan çalışma, beyaz saçların aslında bedenin hücresel seviyede kanserle savaştığının bir ihtar işareti olabileceğini öne sürüyordu. Araştırmacılar, ‘Bazı kök hücreler DNA’ları hasar gördüğünde neden ölüyor yahut yok oluyor, kimileri ise hayatta kalıp kanser hücrelerine dönüşüyor?’ sorusunu yanıtlamak istediler.
Bunu öğrenmek için saç rengini oluşturan hücreler olan melanosit kök hücrelerini (McSC) incelediler ve fareleri güçlü güneş ışığına ve kimyasallara maruz bıraktılar. Bu hücrelerden kimileri hasar gördüklerini fark edip kendilerini yok etti ve bu da farelerin tüylerinin beyazlamasına neden oldu. Başka hücreler hasar görmelerine karşın büyümeye devam etti ve bu da kansere yol açtı. Araştırmacılar daha sonra bedende bu hücrelere kendi kendini yok etme ve saç beyazlamasına neden olma tarafında sinyal gönderen özel bir sinyal olduğunu keşfettiler. Bu sinyal düzgün çalışmazsa kanser riski artabilirdi. Bilim insanları, “Saçların beyazlaması yalnızca yaşlanmanın bir sonucu değil, birebir vakitte hasarlı hücreleri yok ederek kansere giden yolu tıkayan biyolojik bir savunma yansısı olabilir“ dedi.
KANSERE YAKALANMAYI ENGELLEMİYOR FAKAT…
Tüm bunlara ek olarak araştırmacılar saçların beyazlamasının kansere yakalanmayı engellemediğini de belirtti. Aksine, saçların beyazlamasının, bedenin kendini korumak için hasarlı hücrelerden kurtulma gayretinden kaynaklandığını gösteriyordu. Sonuç olarak, yapılan bu araştırma yaşlanma ve kanserin nasıl ilişkili olduğunu ve kuşkulu hücreleri temizlemenin beden için neden güzel olduğunu açıklamaya yardımcı oluyor.
Açıklamalarına bedenimizin bizi kanserden korurken saçlarımızı nasıl beyazlattığını anlatarak başlayan Tıbbi Biyoloji ve Genetik Uzmanı Prof. Dr. Korkut Ulucan “Melanosit kök hücreleri melanosit ismi verilen ve melanin pigmentini oluşturan özel hücrelerin öncülleridir. Yalnızca saç köklerinde de değil, diğer bir dolu düzenekte rol alır. Melanin pigmenti tirozin ismi verilen bir amino asitten üretilir. Saçlarımızın beyazlamasına bu sentez sistemindeki badireler neden olur” dedi. Fakat bu sistemde meydana gelebilecek sorunların kanser metabolizması ile direkt ilişkili olmayacağını ve bunun çok savlı bir yaklaşım olabileceğini söyleyen Prof. Dr. Ulucan, açıklamasını şu cümlelerle temellendirdi:
“Çünkü bu bilginin dayandığı yayın saçlarımızın beyazlamasına neden olan metabolizmanın bir üyesidir. Deneyde kullanılan hücrelerin birebir vakitte saç beyazlamasına neden olabilecek bir hücresel yolakta rol alması hasebiyle bu araştırmanın başlığından belirttiğiniz manada çıkabilir. Lakin işin biyolojisine bakarsak ortada direkt temas var demek eldeki bilgilerle çok argümanlı olur.”
HÜCRELER TAMİR YOLUNA MI GİDİYOR?
Kanserleşme sürecinden kaçmaya çalışan hücrelerde birtakım metabolizma farklılıkları olabileceğini fakat bunların doğal düzenekler olduğunu yalnızca melanosit kök hücrelerine has özellikler olmadığının altını çizen Prof. Dr. Ulucan, mutasyona sebep olan kimyasalların, yani mutajenler yahut DNA hasarı yaratan kimyasallara karşı hücrelerimizin kendini muhafaza maksadı ile kimi farklı kimyasal tepkiler geliştirdiğini iletti. Prof. Dr. Ulucan, “Eğer bu değişimlerin üstesinden gelebilirse hücrelerimiz meydana gelen değişikliği tamir yollarına sarfiyat. Lakin birtakım büyük değişimlerde yahut DNA hasarlarında ise hücreler tamir yoluna gitmek yerine intihar yolunu, yani apoptotik süreci başlatırlar“ diye konuştu.
Saçların erken yaşta beyazlamasının genetikten fazla biyolojik gerilim yahut hücresel hasarın göstergesi olduğuna yönelik argümanlara cevep veren Prof. Dr. Ulucan, bu hususun tartışmalı olduğunu iletti. Hayat evrelerimizde birçok gerilim şartlarına maruz kaldığımızın altını çizen uzman isim, “Bazı genetik kusurlarda erken yaşta saçlar beyazlayabilir, bu doğaldır ve genelde kalıtımsaldır. Bir sorunun kalıtımsal olması sorunun genetik olma mümkünlüğünü hayli yükseğe çıkarır. Birtakım bireylerde hücresel metabolizmalar daha farklı süratlerde çalışabilir, örneğin hücre gerilim şartlarına benim metabolizmam başkalarına nazaran daha yavaş karşılık veriyor olabilir. İşte bu tip durumlarda da o birey özelinde saçların erken kırlaşması gözlemlenebilir. Lakin saçlarımızın erken beyazlaması ile ilgili birçok neden olabileceğinden ötürü hepsini gerilim şartlarına bağlamamız gerçek olmaz” ifadelerini kullandı.
VİTAMİN VE MİNERALLER DE İŞİN İÇİNDE
Stresin gri saç oluşumundaki biyolojik rolünü bilimsel olarak kıymetlendiren Prof. Dr. Ulucan, stresin günümüzde en kıymetli kronik hastalıkların kapalı nedeni olarak bilindiğinin altını çizerken gerilimin, bilhassa immün sistem üzerindeki olumsuz tesirleri de gri saç oluşumu ile ilişkilendirildiğinin bilgisini verdi. Prof. Dr. Ulucan şu cümlelerle bu durumu aydınlattı:
“Bunun nedeni olarak bir dolu teori ortaya atılıyor lakin en kabul görmüş nedenlerin başında gerilim kökenli DNA hasarları ve erken hücre vefatları yer alıyor. Fakat gerilim üzere yahut hücresel gerilim üzere durumların tam olarak gri saç oluşumundaki faktörleri net olarak bilinmiyor.. Kabul alan en büyük görüş DNA tamir düzeneklerinin bu hastalıklarda yahut eksik olan vitamin/ minerallerin bu metabolizmada ki aksaklıkları diyebiliriz.”
Saçların erken beyazlamasının kimi durumlarda ırklar ile bağlantılı olabileceğini yahut genetik, çevresel ve hücresel faktörlerin karmaşık etkileşimi sonucunda ortaya çıkabileceğini ileten Prof. Dr. Ulucan, otoimmun hastalıklardan tiroid bozuklukları, diyabet, birtakım kanser çeşitleri yahut kronik ilaç kullanımı, kistik fibrozis ve Hodgkin lenfoma üzere hastalıklarda da erken beyazlama görülebileceğinin bilgisini verdi. Misal durumların vitamin ve mineral eksikliğinde de oluşabildiğini ileten Prof. Dr. Ulucan, B12, biyotin, D vitamini, E vitamini üzere organik bileşikler ve bakır, çinko, demir üzere mineral eksikliklerininde erken saç beyazlamasına neden olduğunun bilindiğini söyledi.
Saç beyazlaması altında yatan en değerli nedenin ailesel olup olmadığını ileten Prof. Dr. Ulucan, eğer ailesel olarak seyrediyorsa birtakım genetik tahliller ile sürecin desteklenebileceğini iletti. Elde edilecek genetik sonuçlara nazaran uygulanabilecek farklı yaklaşımlar bulunmadığı için genetik tahlillere çok fazla muhtaçlık duyulmadığının altını çizen Prof. Dr. Ulucan, “Örneğin saç dökülmelerinde ve bu sebeple uygulanacak tedavilerde genetik tahliller çok kıymetli yaklaşımlar ve tedavi opsiyonları sunuyor. Ancaksaç beyazlaması için tıpkı durumdan bahsedemeyiz. Saç beyazlaması için ayrıntılı bir biyokimyasal tahlil ile B, D E vitaminleri ve bakır, çinko, demir üzere minerallerin ölçüleri bizlere bilgiler sağlayabilir. Bilhassa son yıllarda mikrobiyota tahlilleri de kıymetli çıktılar sağlanıyor. Elde edilen sonuçların tabi uzman komiteler ile bütüncül ele alınması ile daha aktif yaklaşımlar gerçekleştirebilir“ açıklamasında bulundu.
Açıklamalarını sonlandırırken ek olarak tiroid hastalıkları yahut otoimmün hastalıkların kalıtımsal olmayan saç beyazlamasının en kıymetli nedenlerinden olduğunu söyleyen Prof. Dr. Ulucan, “Özellikle metabolizma meselelerine neden olan bu durumun sonuçlarından birisi de erken gelişen saç beyazlamasıdır. Bu hususta birçok çalışma bulunuyor” dedi.
