Koldan alınan bir tüp kanla kanser analizi! Onkolojide ihtilal üzere gelişme: ‘PET’ten aylar evvel anlaşılabilir…’
Betül Topaklı / Milliyet.com.tr – Kanser, günümüzde en kıymetli sıhhat meselelerinden biri. O denli ki dünyada her yıl 20 milyondan fazla yeni kanser hadisesi görülüyor. Hem görülme sıklığı hem de tedavi alanındaki gelişmeler açısından da son yıllarda büyük değişimler yaşanıyor. Kanser teşhis ve takibinde son yılların en dikkat alımlı yeniliklerinden biri de “likit biyopsi”. Bu formülle hastadan alınan kolay bir kan örneğiyle tümöre dair pek çok bilgiye ulaşılabiliyor. Likit biyopsinin, hem kanserin erken belirtilerini saptamada hem de tedaviye verilen karşılığı takip etmede umut verici bir araç olmaya aday olduğunu söyleyen Medikal Onkoloji Uzmanı Prof. Dr. Leyla Özer, “Özellikle tekrar biyopsi yapılması güç olan hastalarda büyük kolaylık sağlayabilir ve gelecekte kanser takibinin değerli bir modülü haline gelebilir. Tümörün heterojen yapısını, vakit içinde alınan tedavilerin tesiriyle biyolojik/moleküler davranış değişkenliğini; belirli aralıklarla ve hastanın canını acıtmadan, yalnızca bir tüp kan alınarak, içerisinde dolaşan tümöre ilişkin DNA parçacıkları üzerinden tespit etmek mümkün olacak üzere görünüyor” dedi.
“Likit biyopsi, hastadan özel tüpler içerisine alınan kolay bir kan örneğinin, uygun kurallardaki laboratuvarda özel prosedürlerle incelenmesiyle yapılıyor. Bu inceleme sırasında, kan sirkülasyonuna karışmış olan kanser hücreleri ya da tümöre ilişkin DNA parçacıkları hassas testlerle tespit ediliyor. Prosedürün en büyük avantajı, cerrahi süreç gerektirmemesi. Yani klasik biyopsilerde olduğu üzere doku almak için anestezi, ameliyat ya da iğne teşebbüsü yapılmasına gerek kalmıyor. Bu sayede süreç hem daha kolay hem de hastalar için çok daha konforlu hale geliyor. Kan alınmasından farklı bir prosedürü olmadığından, gerektiğinde sık aralıklarla tekrarlanması, tedavinin işe yarayıp yaramadığını izlemekte değerli bir kolaylık sağlıyor.” Prof. Dr. Leyla Özer
HEM TEŞHİS HEM TEDAVİ SÜRECİNDE KRİTİK ROLE SAHİP
Likit biyopsinin sadece kanser teşhisinde değil, tedavi sürecinin idaresinde de giderek daha kritik bir rol üstlendiğini söyleyen Prof. Dr. Leyla Özer, “Vücudumuzun en akıllı hücreleri olan tümör hücreleri, verdiğimiz tedavilere karşı sağ kalabilmek için çeşitli direnç sistemleri geliştiriyor. Bu nedenle teşhis anında birinci doku biyopsisinde tespit ettiğimiz özelliklerinden kimileri, verdiğimiz tedaviler ve vakit içerisinde değişiklikler gösterebiliyor. Ayrıyeten bu değişim, tümörün olduğu her yerde homojen biçimde gerçekleşmiyor. Yani bir santimlik tümör dokusunun kendi içerisinde, karaciğere sıçramış olan modülünde yahut beyefendisine gitmeyi tercih eden hücrelerinde farklı moleküler özellikler barındırabildiğini biliyoruz. Doku biyopsisinin zahmeti dışında böylesine heterojen özelliklere sahip olabilecek kanser hücrelerinin hepsinden tek tek modül almak yerine bunlardan kana karışan hücrelerdeki değişimleri anlık takip etmek çok daha fazla bilgi sağlayabilir” açıklamalarını yaptı.
‘MUCİZEVİ BİR PROSEDÜR DEĞİL’
“Elbette likit biyopsi de mucizevi bir tanı/takip metodu değil” diyen Prof. Dr. Leyla Özer, “Tümör yükünün fazla olmadığı durumlarda yahut kimi özel kanser tiplerinin kana çok fazla tümör DNA’sı saçmadığı hallerde hassaslığın düşük olduğunu biliyoruz. Teknolojinin gelişmesi, bu testlerin hassasiyetinin artmasıyla bu problemlerin da vakit içinde çözülebileceğini düşünüyoruz. Ancak bugün hâlâ tedaviye yönelik birtakım bilgileri elde etmek için doku biyopsisi bizim altın standardımızı oluşturuyor. Bilhassa yalnızca dokuda yapılabilecek kimi incelemeler tümörün histolojik alt tipinin belirlenmesi ve kimi tedavilere hassaslığın tespiti için kritik değere sahip ve likit biyopsinin hâlâ doku biyopsiden gelen bilgileri tamamlayıcı özellikte olacağını düşünüyorum” bilgilerini paylaştı.
DİRENÇ MUTASYONLARINI ERKEN FARK EDİYOR
Likit biyopsi bu bağlamda bilhassa gayeye yönelik ilaçların kullanıldığı hastalarda, tümörde yeni gelişen direnç mutasyonlarının erken fark edilmesini mümkün kılıyor. Böylelikle hastalık ilerlemeden evvel daha tesirli tedavi seçeneklerine geçiş sağlanabildiğini aktaran Prof. Dr. Leyla Özer, “Örneğin yakın vakitte radyolojik olarak ilerleme göstermediği halde likit biyopsi sonuçlarına nazaran tedavi değişikliği yapılan hormon hassas metastatik göğüs kanserli hastalarda sonuçların daha olumlu olduğu gösterildi. Bu şimdi yeni pratiğe yansımasa da testlerin kolay ulaşılabilir, standardize ve yüksek hassaslıkta olması halinde kanser tedavisinde pek çok paradigmayı değiştirebileceğini düşünüyorum” açıklamasını yaptı.
“Aslında likit biyopsi yalnızca tedavi uygulamakla ilgili değil, tedavi uygulamamak yahut daha az ağır tedavi uygulamakla ilgili kararlarımızı da etkileyeceğe benziyor. Bilhassa küratif cerrahi yapılmış yani kanserli dokusu ameliyatla uzaklaştırılmış kolorektal kanserli hastalara nüks riskini azaltmak için patoloji raporlarındaki birtakım özelliklere bakarak ‘koruyucu’ hedefli yani kanserin tekrar geri gelmesini önlemeye yönelik kemoterapi tedavisi uygulamaktayız. Bu tedaviler bilhassa bizim gözle göremediğimiz kanda gezen ‘olası’ tümör hücrelerini yok etmeye yönelik verilmekte. Fakat ameliyat sonrası yapılan likit biyopsilerle kanında tümör DNA’sı tespit edilmeyen olgularda kemoterapi verilmediğinde ya da daha kısa süreli/daha az ağır verildiğinde sonuçların daha makus olmadığını gösteren pek çok çalışma yayınlandı.” Prof. Dr. Leyla Özer
GEREKSİZ ALINAN KEMOTERAPİNİN ÖNÜNE GEÇECEK
Yani likit biyopsi kimi hastaların gereksiz yere kemoterapi almasının önüne geçecek üzere görünüyor. “Ancak temel sorun testlerin hepsinin gereğince hassas ve muteber olmaması” diyen Prof. Dr. Leyla Özer, “Testler milletlerarası standartlara uygun akredite edilmiş laboratuvarlarda gerçekleştirilmeli, sonuçlar yanlışsız biçimde okunmalı, yorumlanmalı ve nizamlı olarak test kalitesi denetim edilmelidir. Ne yazık ki bu dalda de merdiven altı, denetimsiz likit biyopsi yaptığını tez eden pek çok firma var. Bu nedenle her likit biyopsi sonucu bize yanlışsız bilgi vermeyebilir” ikazında bulundu.
‘KOLDAN ALINAN BİR TÜP KANLA YAPILIYOR’
Likit biyopsinin, bedendeki bir tümörden kana karışan hücrelerin yahut tümöre ilişkin DNA modüllerinin tahlil edilmesi süreci olduğunu söyleyen Medikal Onkoloji Uzmanı Doç. Dr. Levent Emirzeoğlu ise “Bu formül, kanserin genetik profilini çıkarmak için kullanılıyor. Tıpkı rutin bir kan analizi üzere, koldan alınan bir tüp kan ile yapılıyor. Alınan örnek, laboratuvarda yeni jenerasyon dizileme (NGS) üzere yüksek teknolojili aygıtlarla inceleniyor. En büyük avantajı, girişimsel olmamasıdır. Ameliyat yahut iğne ile doku modülü almaya gerek kalmaz. Ayrıyeten doku biyopsisinin bilakis, bedenin rastgele bir yerindeki metastazdan gelen bilgiyi de yakalayabilir” dedi.
“Likit biyopsi yalnızca teşhis koymaz. Akıllı ilaç seçimiyle, tümörün genetik mutasyonuna uygun gayeye yönelik tedaviyi belirler. Direnç takibiyle, tedavi sırasında tümör mutasyon değiştirirse, likit biyopsi bunu erkenden tespit ederek hekimin ilacı değiştirmesine imkan tanır. Nüks takibiyle, tedavi bitse bile kanda çok düşük ölçüde DNA artışı görülürse, kanserin geri döndüğü görüntüleme tekniklerinden (PET/BT) aylar evvel anlaşılabilir.” Doç. Dr. Levent Emirzeoğlu
‘GELECEĞİN ONKOLOJİ STANDARDI’
Klasik doku biyopsisinin; cerrahi bir müdahale, biyopsi iğnesi yahut endoskopi üzere girişimsel (invaziv) süreçler gerektirirken; likit biyopsinin yalnızca koldan alınan bir tüp kanla yani invaziv olmayan kolay bir süreçle gerçekleştirildiğini açıklayan Doç. Dr. Levent Emirzeoğlu, “Doku biyopsisinde, sürecin yapıldığı bölgeye bağlı olarak enfeksiyon, ağrı, kanama yahut doku hasarı üzere riskler mevcuttur. Likit biyopside ise risk, olağan bir kan analizindeki kadar düşüktür ve hastaya ek bir yük getirmez. Doku biyopsisi zahmetli ve hastayı yoran bir süreç olduğu için sık sık tekrarlanması zordur. Likit biyopsi ise son derece pratik olduğu için tedavi mühletince hastalığın seyrini izlemek hedefiyle çok kolay ve sık aralıklarla uygulanabilir. Klasik biyopsi yalnızca kesimin alındığı küçük bir bölgeyi (tümörün o noktasını) temsil eder. Likit biyopsi ise kana karışan tüm DNA kesimlerini topladığı için bedenin farklı yerlerindeki tüm odakları (metastazları) kapsayarak tümör yükünü bütünsel olarak yansıtır” diyerek kelam konusu bu karşılaştırmanın, likit biyopsinin neden “geleceğin onkoloji standardı” olarak görüldüğünü açıkça özetlediğini lisana getirdi.
KİMLER İÇİN UYGUN?
Likit biyopsinin şu an en faal olarak akciğer, göğüs, kolon ve prostat kanserleri tedavilerinde kullanıldığını aktaran Doç. Dr. Levent Emirzeoğlu, sözlerine şöyle devam etti: “Likit biyopsinin en büyük amacı “erken teşhis” olsa da şu an rutin tarama testi olarak (check-up gibi) kullanımı hâlâ geliştirilme basamağındadır. Zira erken evrede kanda çok az DNA bulunur lakin teknoloji bu hassasiyete her geçen gün yaklaşmaktadır. Bu metot, teşhis konmuş lakin doku biyopsisi yapılması riskli olan hastalara, doku örneği yetersiz kalan yahut tümörü ulaşılamaz bir yerde olan şahıslara, tedaviye direnç geliştiren ve yeni bir tedavi planı gereken kanser hastası bireylere ve tedavi sonrası “kalıntı hastalık” takibi yapılan şahıslara uygulanabilir.”
