Otizm Artıyor mu, Yoksa Daha Fazla mı? Teşhis Konuyor
Otizm tanılarındaki artış sıkça tartışılan bir bahis olmaya devam ediyor. ABD Hastalık Denetim ve Tedbire Merkezleri’nin dataları de son yıllarda teşhis oranlarının tertipli biçimde yükseldiğini ortaya koyuyor. Çocuk ve Ergen Psikiyatri Doktoru Uzm. Dr. Muhammed Albayati, bu artışın tek bir nedene bağlı olmadığını belirterek “Otizm olaylarında artış var üzere görünse de bu durumun kıymetli bir kısmı farkındalığın artması, teşhis kriterlerinin genişlemesi ve erken kıymetlendirme imkanlarının yaygınlaşmasıyla ilişkilidir” diyor. Artan tarama programları ve ailelerin bilinçlenmesi sayesinde daha evvel fark edilmeyen birçok çocuk erken devirde teşhis alabiliyor.
Ekran Maruziyeti Otizmle Karıştırılabiliyor
Günümüzde çocukların ekranla geçirdiği müddetin artması, gelişimsel belirtilerin yorumlanmasını zorlaştırabiliyor. Bilhassa küçük yaş kümesinde birtakım davranışlar otizmle karıştırılabiliyor. “Otizm değil lakin benzeri belirtiler görülebilir” diyen Uzm. Dr. Albayati, ekran maruziyetine bağlı gelişimsel tesirlere dikkat çekerek şu bilgileri paylaşıyor: “Uzun vadeli ekran kullanımı çocuklarda göz teması kurmama, konuşma gecikmesi ve toplumsal etkileşimde azalma üzere belirtilere yol açabiliyor. Bu durum birtakım aileler tarafından otizm olarak yorumlanabiliyor.” Bu nedenle kıymetlendirme sürecinde çocuğun ekran alışkanlıklarının kesinlikle göz önünde bulundurulması gerekiyor.
Otizm Hakkında En Sık Yapılan 5 Hata
Otizmle ilgili gerçek bilinen yanlışlar, teşhis ve müdahale sürecini geciktirebiliyor. Uzm. Dr. Albayati, ailelerin en sık yaptığı yanlışları şu formda sıralıyor:
1-Göz teması kuruyorsa otizm değildir düşüncesi
Her otizmli çocuk büsbütün göz teması kurmaz diye bir kural bulunmuyor.
2-Konuşuyorsa sorun yok sanılması
Bazı çocuklar konuşabilir lakin toplumsal irtibatta zorlanabilir.
3-Ekran kullanımının tesirinin göz arkası edilmesi
Yoğun ekran maruziyeti gelişimsel gecikmeleri artırabiliyor.
4-Erkek çocuklarda olağandır yaklaşımı
Erkek çocuklarda daha sık görülse de belirtiler olağan kabul edilmemeli.
5-Bekleyelim geçer düşüncesi
Erken müdahale geciktikçe gelişimsel dayanak süreci zorlaşıyor.
Belirtiler Her Çocukta Tıpkı Değil
Otizm spektrum bozukluğu geniş bir yelpazede bedellendiriliyor. Bu nedenle her çocukta tıpkı belirtiler görülmeyebiliyor. “Otizm bir spektrumdur ve her çocukta farklı hallerde ortaya çıkar” diyen Uzm. Dr. Muhammed Albayati, belirtilerin çeşitliliğine dikkat çekerek “Bazı çocuklarda konuşma gecikmesi ön plandayken kimi çocuklarda toplumsal bağlantı zahmetleri daha bariz olabilir” tabirlerini kullanıyor. Bu durum ailelerin belirtileri fark etmesini zorlaştırabiliyor.
Erken Teşhis Hayat Uzunluğu Etkili
Otizmde erken teşhis, çocuğun gelişim sürecini direkt etkiliyor. Erken periyotta başlanan özel eğitim ve dayanak programları, toplumsal maharetlerin gelişmesini kıymetli ölçüde destekliyor. Uzm. Dr. Albayati, erken müdahalenin ehemmiyetini vurgulayarak “İlk yıllarda yapılan hakikat yönlendirme, çocuğun hem akademik hem toplumsal hayatını olumlu tarafta etkiler” diyor. Geciken teşhis ise hem çocuk hem aile için daha uzun ve güç bir süreci beraberinde getirebiliyor. Çocuk ve Ergen Psikiyatri Doktoru Uzm. Dr. Muhammed Albayati, otizmle ilgili farkındalığın artırılması gerektiğini vurgulayarak “Aileler çocuklarının gelişimsel süreçlerini dikkatle takip etmeli. Kuşku duyulan durumlarda vakit kaybetmeden kıymetlendirme yapılması, çocukların geleceği açısından büyük değer taşır” iletisini paylaşıyor. Erken fark edilen her belirti, çocuğun ömür kalitesini artıracak kıymetli bir adım olarak öne çıkıyor.
