Toplumda ‘gençlerde unutkanlık arttı’ algısının büyük ölçüde demans dışı nedenlerle sıhhat kuruluşlarına yapılan müracaatların artmasından ve teşhis sistemlerine daha erken ve kolay erişilmesinden kaynaklandığını belirten Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. M. Zülküf Önal, manyetik rezonans görüntüleme imkanlarının yaygınlaşması, bilişsel tarama testlerinin artması ve doktor ile toplum farkındalığının yükselmesiyle birlikte daha fazla hadisenin teşhis aldığını, bunun da ‘demans genç yaşlara indi’ algısını güçlendirdiğini söyledi.
“UNUTKANLIĞIN SEYRİ ÖNEMLİ”
Genç başlangıçlı demansın 45-64 yaş aralığında görüldüğünü, 45 yaş altının ise ‘çok genç başlangıçlı’ olarak ayrıyeten değerlendirildiğini belirten Önal yaşlılığın tarifinin değişmesi ile demansın artık yalnızca Alzheimer hastalığı ile birlikte görülen bir belirti olmadığını vurguladı. Önal, “1970’lerde 60 yaş ‘yaşlı’ kabul edilirken, bugün 65 yaş yaşlılığın başlangıcı olarak bedellendiriliyor. Genç başlangıçlı demans azdır. Sistematik derlemeler, 30-64 yaş için prevalansı yaşla birlikte süratle arttığını lakin genç yaşlarda epey düşük seyrettiğini göstermektedir. Bu nedenle değerlendirmede fonksiyon kaybı, unutkanlığın seyri ve objektif test bulguları temel alınmalıdır. Depresyon yahut anksiyete ile demansı ayırt etmek çoğunlukla ek tetkiklere gerek kalmadan muayene ile mümkündür. Yakınmalar dalgalı seyrediyor, gün gün değişiyor ve gerilimle artıyorsa; motivasyon, güç, uyku besbelli halde bozulmuşsa ve hasta yakınları ‘isteksiz/dağınık’ olduğunu söz ediyorsa depresyon ve/veya anksiyete düşünülmelidir.” dedi.
“Buna rağmen sinsi başlangıçlı, aylar ya da yıllar içinde yavaş lakin bariz ilerleyen bir tablo; yeni bilgileri öğrenmede besbelli zahmet, birebir soruların tekrarı ve günlük hayat fonksiyonlarında kayıp nörodejeneratif bir süreci akla getirmelidir. Genç yaşta ‘psödo demans’ sanılan tablo depresyon olabileceği üzere tam karşıtı formda depresyon ya da kişilik değişimi olarak etiketlenen bir demans tablosu da gözden kaçabilir. Bu nedenle hasta yakını müşahedeleri, nöropsikolojik testler ve beyin MR ile kıymetlendirme önemlidir”
“DELİ DANA HASTALIĞI DA OLABİLİR”
Unutkanlık şikayeti olan genç bir hastada iş yahut okul performansında besbelli düşüş, günlük ömür fonksiyonlarında kayıp; obje adlandıramama, mana kaybı ve akıcılık bozukluğu üzere lisan meseleleri; tanıdık yerleri bulamama üzere yönelim bozuklukları ya da dürtüsellik, toplumsal uygunsuzluk ve empati kaybı üzere kişilik ve davranış değişiklikleri varsa demans mümkünlüğünün kesinlikle kıymetlendirilmesi gerektiğini belirten Önal, şu sözleri kullandı:
“Buna ek olarak yeni başlayan fokal güçsüzlük, istikrar bozukluğu, epileptik nöbet, süratli progresyon üzere nörolojik bulguların eşlik ettiği ve haftalar-aylar içinde süratle berbatlaşan tablolar meczup dana hastalığını akla getirmelidir. Ailede bilhassa 60 yaş altında demans hikayesi varsa bu durum ayrıyeten dikkatle incelenmelidir. Şikayetlerin 4-6 haftayı aşması ve ilerleyici bilişsel bozulma ile fonksiyon kaybının eşlik etmesi halinde acil ve detaylı nörolojik kıymetlendirme gereklidir.”
