Bağımsız çalışma hakları güçlendi
Türkiye’de ebelik eğitiminin 1996 yılından itibaren lisans seviyesine çıkarıldığını, akabinde yüksek lisans ve doktora programlarıyla akademik olarak güçlendirildiğini lisana getiren Doç. Dr. Ayça Demir Yıldırım, “Ancak geçmişte ebelerin daha çok tabiplere bağlı çalışması, mesleksel bağımsızlık açısından kimi sınırlamalar yaratmıştır. Bu tabloyu değiştirmek adına Sağlık Bakanlığı 3 Aralık 2024 tarihinde yayımlanan yeni Ebelik Yönetmeliği, ebelerin yetki ve sorumluluklarını netleştirerek özgür meslek icrası üzere bağımsız çalışma haklarını güçlendirmiştir. Olağan Doğum Aksiyon Planı’nın bir modülü olarak, her hamilenin kendi özel ebesine sahip olması ve doğum sürecinde birebir ebe dayanağı alması sağlanmıştır. Yönetmelik, ebelerin yalnızca doğum anıyla sonlu kalmayıp; üreme sıhhati, cinsel sıhhat, aile planlaması danışmanlığı ve toplum sıhhati liderliği üzere alanlarda daha faal ve yetkili olmalarını sağlamıştır. Ebelerin doğum ve sezaryen idaresini aktüel klinik rehberlere nazaran sağlaması teşvik edilerek, tıbbi müdahale gerektirmeyen fizyolojik süreçlerdeki karar verici otoriteleri pekiştirilmiştir. Ayrıyeten ‘Normal Doğum Hareket Planı’ ile ebelerin doğum idaresinde tekrar ‘aktif yönetici’ olması ve her hamilenin kendi ebesine sahip olması hedeflenmektedir” biçiminde konuştu.
Doğum önsesi, doğum ve sonrasında etkinler
Eskiden usta-çırak bağıyla öğrenilen ebeliğin, bugün üniversitelerde eğitim verilen bir meslek haline geldiğini kaydeden Doç. Dr. Ayça Demir Yıldırım, “Artık ebeler; gebelik öncesinden başlayarak doğum ve doğum sonrası periyoda kadar annenin hem fizikî hem de ruhsal sıhhatini takip eden, olağan doğumu yönetebilen ve yenidoğan bakımında etkin rol alan sıhhat profesyonelleridir. Birebir vakitte aile planlaması, üreme sıhhati ve toplum sıhhati üzere alanlarda da hizmet vermektedirler” diye konuştu. Günümüzde ebelerin hem kollayıcı hem de tedavi edici sıhhat hizmetlerinde misyon aldığına dikkat çeken Doç. Dr. Ayça Demir Yıldırım, “Teknolojinin gelişmesiyle birlikte uzaktan takip, taşınabilir uygulamalar ve tele-sağlık üzere formüllerle daha fazla şahsa ulaşabilmektedirler. Ayrıyeten kimi alanlarda bağımsız olarak hizmet sunabilmeleri de mümkün hale gelmiştir” sözünde bulundu.
Annenin kendini yalnız hissetmesini önlüyorlar
Doğum sonrası devrin, anneler için hem fizikî hem de duygusal açıdan hassas bir süreç olduğuna işaret eden Doç. Dr. Ayça Demir Yıldırım, “Bu periyotta ebeler, tertipli takip ve dayanak sağlayarak annenin kendini yalnız hissetmesini önleyip yapılan izlem ziyaretleri sayesinde ruhsal değişimleri erken fark edilebilmektedirler. Ebeler, takipler sırasında çeşitli kıymetlendirme metotları kullanarak doğum sonrası depresyon riski taşıyan anneleri erken periyotta belirleyebilmekte, gerekli durumlarda uzman takviyesine yönlendirme yapıp erken müdahale ile annenin ruh sıhhatinin korunmasında değerli bir rol oynamaktadırlar” sözünde de bulundu.
Ebelerin etkin olduğu sistemlerde sezaryen oranları düşük
Ebelik hizmetlerinin gereğince güçlü olmadığı sıhhat sistemlerinde birtakım sıkıntıların ortaya çıkabildiğini tabir eden Doç. Dr. Ayça Demir Yıldırım, “Koruyucu sıhhat hizmetlerinin zayıflaması, sağlıklı hayat alışkanlıklarının azalması ve doğum sürecinin doğal akışının bozulması bu sıkıntılardan bazılarıdır. Türkiye’de sezaryen oranlarının yüzde 61,2 üzere yüksek bir düzeyde olması da bu durumun kıymetli bir göstergesi olarak kıymetlendirilmektedir. Dünya Sıhhat Örgütü bilgilerine nazaran, ebelerin faal olduğu sistemlerde hem sezaryen oranları hem de anne ve bebek vefatları daha düşüktür” dedi. Ebelerin, bilhassa düşük riskli gebeliklerde olağan doğumu destekleyerek gereksiz cerrahi müdahalelerin önüne geçebildiğini anlatan Doç. Dr. Ayça Demir Yıldırım, “Anne adayını sürece hazırlayan, doğum boyunca birebir dayanak sunan ebeler, doğumun doğal akışına uygun ilerlemesini sağlayarak komplikasyon risklerini azaltmaktadırlar. 2025 yılında Sıhhat Bakanlığınca yayımlanan “Ebelere Yönelik Doğum Aksiyon İdaresi Klinik Rehberi” de doğumun fizyolojik bir süreç olarak yönetilmesinde ebelerin kilit rolünü vurguluyor.” diye konuştu.
‘Ebelik hizmetleri güçlendirilmeli’
Sağlık alanındaki dijital gelişmelerin, ebelik hizmetlerini de dönüştürdüğüne vurgu yapan Doç. Dr. Ayça Demir Yıldırım, “Artık bakım hizmetleri yalnızca hastanelerle sonlu kalmamakta, dijital platformlar üzerinden de sürdürülebilmektedir. Sağlık Bakanlığı tarafından geliştirilen ‘Annelik Yolculuğu’ taşınabilir uygulaması, e-Nabız entegrasyonu sayesinde annelerin aşı takvimini ve bebek gelişimini basitçe takip etmesine imkan tanımaktadır. Bunun yanı sıra ‘Ebebul’ üzere platformlar üzerinden aileler, uzman ebelere imajlı görüşmelerle ulaşabilmekte ve gereksinim duydukları dayanağı süratli bir biçimde alabilmektedirler” halinde konuştu. Uzaktan takip sistemleri sayesinde ebelerin, annelerin tansiyon ve nabız üzere temel sıhhat bilgilerini dijital ortamda izleyebildiğini söyleyen Doç. Dr. Ayça Demir Yıldırım, bu sayede muhtemel risklerin erken fark edilerek vaktinde müdahale edilebildiğini kaydetti. Ebelerin sıhhat sisteminde daha etkin ve güçlü bir biçimde yer almasının hem sezaryen oranlarının azaltılmasına hem de anne ve bebek sıhhatinin korunmasına değerli katkı sağladığını lisana getiren Doç. Dr. Ayça Demir Yıldırım, “Ebelik hizmetlerinin güçlendirilmesi, daha sağlıklı bir toplum için atılacak en değerli adımlardan biridir” halinde kelamlarını tamamladı.
