Klima, klavye, fan, monitör: Sessiz ancak gürültülüler! Beyin için bitmeyen mesai

Kalp hastalıkları riskini artırıyor

Gürültünün sadece işitme sistemini değil, tüm bedeni etkileyen bir gerilim kaynağı olduğunu kaydeden Dr. Öğr. Üyesi Gökçe Gültekin, “Biyolojik bir tehdit olarak yorumlandığı için, düşük şiddetli art plan gürültüsü dahi bedenin gerilime karşılık olarak tekrar düzenlenmesine ve salgılanan hormon düzeylerinde değişikliğe sebep olur. Kan basıncı, kalp atış suratının artışı üzere gerilim karşısında verilen yansıların oluşması kalp hastalıkları riskini artırır. Bunların yanı sıra kronik gürültü, sindirim sorunları ve nörolojik etkilenmelere de sebep olabilir” diye konuştu.

Sürekli bir hal ismiyse, tesirleri kalıcı hale geliyor

Kısa müddetli maruziyetlerde, örneğin konser üzere çok gürültülü bir ortamdan çıktıktan sonra işitme kaybı, dolgunluk ya da hafif çınlama hissedilebildiğini ve bu durumun birçok vakit süreksiz olduğunu kaydeden Dr. Öğr. Üyesi Gökçe Gültekin, “Ancak bu çeşit maruziyetler sık tekrar ederse ya da art plan gürültüsü daima bir hal ismiyse, gürültünün tesirleri de kalıcı hale gelebilir. Bu açıdan en büyük risk kümesini, gürültülü iş yerlerinde çalışan bireyler oluşturuyor. Gürültünün varlığına alışılsa yahut gürültüden rahatsız olma konusunda daha fazla toleransa sahip olunsa dahi tesirlerini sınırlamak mümkün değildir” dedi. Gürültünün tesirinin birden fazla vakit kümülatif olarak ortaya çıktığını lisana getiren Dr. Öğr. Üyesi Gökçe Gültekin, “Yani, risk yalnızca çok yüksek ses ile değil, uzun vadeli maruziyetle birlikte artan biriken bir süreç ile kendisini gösterir. Bu nedenle günlük omurdaki gürültü kaynaklarına olan maruziyet denetim altında tutulmalıdır. Kümülatif tesirlerin oluşmasını ve kalıcı hale gelmesini engellemek için bilhassa gürültülü iş yerlerinde ferdî gürültü engelleyici filtre sistemleri ve kulak koruyucuları kullanılmalıdır” diye konuştu.

Kalıcı hasar riski taşıyor

Gürültüden etkilenme konusuna değinen Dr. Öğr. Üyesi Gültekin, “Gürültünün şiddeti ve gürültüye maruz kalınan mühlet, etkilenme ölçüsünü belirlemek için iki değerli faktördür. Dünya Sıhhat Örgütü (WHO), işitme kaybı riski için bilhassa 85 dB ve üzerindeki seslere maruziyeti kritik eşik olarak kabul eder. Bu düzeyin üzerindeki sesler kalıcı hasar riski taşır. Lakin, inançlı dinleme için daha düşük şiddetlerde dahi uzun periyodik maruziyet vakitle işitme kaybı açısından risk oluşturur” dedi.

Zararsız üzere algılanıyor fakat zararlı

Günlük hayatta fark etmeden maruz kalınan gürültünün, işitme başta olmak üzere genel sıhhat durumunu etkilediğini söz eden Dr. Öğr. Üyesi Gökçe Gültekin, “Özellikle büyük kentlerde, günün kıymetli bir vakit dilimi geçirdiğimiz trafik ve ulaşım gürültüsü başta olmak üzere, çalışma ortamlarındaki klima, klavye, fan ve monitör sesleri, toplumsal ortamlardaki müzik, telefon ve konuşma sesleri, endüstriyel çalışma alanlarındaki iş makinesi ve inşaat sesleri, konut içindeki elektrikli aletler en sık karşılaştığımız ‘sessiz’ gürültü kaynakları ortasında. Bu seslerin bir kısmı zararsız üzere algılansa da uzun müddetli ve tekrarlayan maruziyet kelam konusu olduğunda hem işitme sistemi hem de genel sıhhat olumsuz etkileniyor” ikazını yaptı.

Zihinsel yorgunluğa neden oluyor

Gürültünün bilişsel tesirlerinin üzerinde durulması gereken diğer bir durum olduğunu da söz eden Dr. Öğr. Üyesi Gökçe Gültekin, “Beyin art plan gürültüsüne maruz kaldığında, sesleri filtrelemek için daha çok efor harcar. Bu durum vakitle dikkat sorunları, kronik zihinsel yorgunluk ve odaklanma zahmeti üzere etkilenmelere sebep olabilir. Daima art planda kalan buzdolabı uğultusu, klima sesi yahut trafik gürültüsü üzere ‘sessiz’ gürültüler, beyin için aslında bitmek bilmeyen bir mesai manasına gelir. Bu seslerin, sınıflandırılması ve dinleyici için pozisyonu, içeriği, şiddeti üzere değerli bilgilerin belirlenmesi lakin beynin faal bir işlemleme sürecine girmesi ile mümkündür. Bu filtreleme eforu, bilişsel enerjiyi tüketerek odaklanma kapasitesini zayıflatır ve gün sonunda zihinsel yorgunluğa yol açar” formunda konuştu.

Yorgunluk, sonluluk, odaklanma güçlüğü

Gürültü nedeniyle beyinde oluşan bu daima uyarılmışlık halinin, düşük düzeyli ancak kronik bir gerilim karşılığı oluşturabileceğini anlatan Dr. Öğr. Üyesi Gökçe Gültekin, “Kortizol üzere gerilim hormonlarında hafif lakin daima bir artış görülebilir. Kişi bunu ‘çok gürültü var’ biçiminde fark etmeyebilir; daha çok gün sonunda gelen açıklanamayan yorgunluk, sonluluk ya da odaklanma zahmeti olarak hissedebilir. Beynin, daima faal bir izleme modunda olması, zihinsel kaynaklarımızın tükenmesine münasebetiyle kronik yorgunluğa sebep olabilir. Uyku kalitesinin bozulması ve korku düzeyinin artışı ile sonuçlanabilir. Ek olarak, gürültü hassasiyeti ferdî olarak değişkenlik de gösterir. Nörolojik ve biyolojik farklılıklar sebebiyle gürültü düzeyi düşük de olsa, birtakım bireyler daha fazla etkilenebilir” sözünde bulundu.

Etkileri hafife alınmamalı

Modern ömürde sessizliğe erişimin giderek zorlaştığını belirten Dr. Öğr. Üyesi Gökçe Gültekin, “Şehirleşme ve nüfus yoğunluğu, gürültünün az olduğu yahut olmadığı ortam sayısını etkilemiyor olsa da bu alanlara erişimi kısıtlayabiliyor. Ulaşım ve insan hareketliliği daima bir art plan gürültüsü oluşturuyor. Buna bir de teknolojik aygıtlar ekleniyor, klima sistemleri, elektronik aygıtlar, daima açık ekranlar ve bildirimler… Yani sessizlik yalnızca çevresel olarak değil, içeriden de engellenmiş oluyor. Fizikî olarak faal olmasak bile beyin, tüm bu hareketliliği yakalamak konusunda etkin kalıyor.  Gürültü çağdaş ömrün kaçınılmaz bir kesimi olsa da tesirleri hafife alınmamalıdır. Gürültüden büsbütün kaçınmak mümkün olmayabilir, lakin maruziyet mühletini azaltmak, yüksek sesli ortamlarda hami tedbirler almak, kulaklık kullanımında ses düzeyine dikkat etmek hem işitme sıhhatimizi hem de zihinsel performansımızı müdafaada değerli adımlardır. Sessizlik bir lüks değil, biyolojik bir gereksinimdir. Bu gereksinime yanıt verebilmek ismine atılan her bir adım çok kıymetli olacaktır” formunda kelamlarını tamamladı.