Evvel kum yedi, sonra beşik kemirdi! Kreşten gelen telefon gerçeği ortaya çıkardı
Betül Yasemin Kökbek / Milliyet.com.tr – Bebekler dünyaya geldikten kısa bir mühlet sonra adım atmaya başladığında, ebeveynlerin telaşlı bakışları da onların peşine takılır. Düşüp canlarını acıtmalarından, uzanmamaları gereken yerlere uzanmalarından korkulur. Kimi bebek daha sakindir, kimi ise yerinde duramaz; kimileri için uzaktan bir göz yeterliyken, kimileri anbean takip ister. Galler’in Wrexham kentinde yaşayan 31 yaşındaki Jess Harry de iki erkek çocuk annesiydi. Lakin 21 aylık oğlu Junior kelam konusu olduğunda, gözlerini üzerinden bir dakika bile ayırmaması gerekiyordu. Zira başka annelerden farklı olarak onun için ‘bir anlık dalgınlık’ bile risk demekti.
Bir gün kreşten gelen telefon, Harry ailesinin hayatını kökten değiştirdi. Küçük Junior’ın yaşadıkları sıradan bir merak ya da yaramazlık değildi. Yapılan değerlendirmeler sonucunda, ender görülen bir sendromla karşı karşıya olduklarını öğrendiler.
GECELERİ UYANIP DUVARLARI KEMİRİYORDU
Şimdilerde 21 aylık olan Junior doğduğu birinci aylarda eline geçen birbirinden farklı sayısız cismin tadına bakmak istiyordu, birinci belirtileri annesinin ona verdiği cırt cırtlı defterleri yalamaktı. Fakat bu Jess Harry için enteresan bir durum değildi. Oğlunun yeni bir şeyler keşfetmeye başladığını düşündüğü için bunun üzerinde çok durmamıştı. Vakit zaman öbür bir bebeğin yeme eğilimi olmayan yiyecekleri yeme eforu Jess Harry’i endişelendirse de durumun ciddiyeti Junior kreşe başladığında resmiyete kavuşmuş oldu. Okuldayken avuç avuç kum yiyen, sınıftaki halı ve mobilyaları yemek isteyen Junior öğretmenlerinin ikazıyla denetim altına alınmaya çalıştı. Jess Harry okula geldi ve durumu dinlediğinde şoke oldu ve ne yazık ki oğlunu kreşten almak zorunda kaldı. Oğlunu müşahede altına alan Jess Harry konutun saklı kamera kayıtlarını izledi, oğlunun kreşten döndükleri gece duvarı kemirdiğini ve yemeye çalıştığını gördü. Akabinde sabah beşiğindeki diş izlerini gördü ve beşikten birtakım kesimlerin yerde durduğunu fark etti. Bunun üzerine ahşap beşiği metal bir çocuk karyolası ile değiştirdi fakat bu küçük Junior’ı yıldırmadı. O geceki kamera kayıtlarında gece boyunca odanın kapı pervazını kemirdiği görüldü.
En son bir alışveriş merkezinden perde alan Jess, meskene gelene kadar küçük oğlunun perde kutusunu kemirip neredeyse bitirdiğini görünce artık müşahedelerine bir son verip onu doktora götürmeye karar verdi. İşe birinci olarak kan testi yapmakla başlayan uzmanlar Junior’ın kanında kurşun tespit ettiler ve bu hususun kemirdiği kapıdaki boyalardan kaynaklandığı düşünüldü. Yapılan tetkiklerde küçük Junior’da Pika Sendromu’nun büyük bir belirtisi olan demir eksikliği görüldü. Hekimler bahisle ilgili aileyi bilgilendirdi. Jess Harry bir dakika bile gözünün önünden ayırmadığı küçük oğlunu çok daha yakından izlemeye başladı. Yemek konusunda seçici olan ve bilhassa yenilebilir olmayan eserleri yeme konusunda ısrarcı olan küçük Junior’ın şu sıralar ahşap ve karton tüketmek konusunda ısrarcı olduğu biliniyor. Annesi oğlunu yenilebilir eserlere teşvik etme konusunda önemli bir uğraş verse de parka gitmek bir alışveriş merkezinde gezmek üzere rutin etkinliklerden uzak durmayı tercih ediyorlar.
BU SENDROMUN BİRÇOK NEDENİ VAR
Dünyanın birçok yerinde sayısız bebekte görülebilecek Pika sendromunu tüm ayrıntılarıyla anlatan Çocuk Sıhhati ve Hastalıkları Uzm. Dr. Pınar Karadeniz, Pika sendromunun besin pahası olmayan toprak, kil, kağıt, kum, plastik üzere unsurların en az 1 ay boyunca, çocuğun gelişim seviyesine uygun olmayacak biçimde yenmesiyle giden bir yeme bozukluğu olduğunu söyledi. Uzm. Dr. Pınar Karadeniz, “Dünya verilerine nazaran çocuklarda pikanın kesin sıklığını söylemek sıkıntı lakin son çalışmalar çocukluk çağı yeme bozuklukları içinde pikanın yaklaşık yüzde 2 civarında görüldüğünü bildiriyor. Genel pediatrik popülasyonda pikanın yüzde 0,5–2 civarında olduğu, kimi çalışmalarda ise çocukların yaklaşık yüzde 3–5’inde tekrarlayan pika davranışları saptandığı bildiriliyor. Otizm spektrum bozukluğu (OSB) ve zihinsel/developmental yetersizlikte pika sendromunun yüzde 18–30’lara çıkabiliyor“ diyerek çocukların en sık yediği hususları sıraladı. Bu hususlar ortasında toprak, kil, kireç, duvar/boya kesimleri, kum, kağıt, saç, kumaş, plastik, sabun, kül, buz vb. unsurlar yer alıyor. Yenilebilir olmayan bu eserlere olan eğilimin nedenleri ortasında ise demir–çinko eksikliği, duyusal arayış (ağızda dokuyu hissetme), gerilim, ihmal, otizm üzere nörogelişimsel farklılıklar ve aile içi/çevresel faktörler sayılıyor.
“0-2 yaş ortasındaki bebeklerin çevreyi ağızlarıyla keşfetmesi, yerden bir şeyleri alıp ağzına götürmesi gelişimsel olarak olağan kabul edilir. Bu nedenle 2 yaş altındaki çocuklarda bu davranışları rutin ‘oral keşif’ olarak kıymetlendirir, Pika teşhisini çok dikkatli koymak gerekir. Lakin 18–24. aydan sonra, ısrarlı, ağır, tehlikeli ve durdurulamayan besin dışı husus yeme davranışı varsa doktor bu davranışı ‘Pika tarafından önemli risk’ olarak ele alır ve demir-çinko eksikliği, kurşun maruziyeti, nörogelişimsel gerilik üzere durumlar açısından kesinlikle kıymetlendirir.” Çocuk Sıhhati ve Hastalıkları Uzm. Dr. Pınar Karadeniz
Pika sendromunun çoğu vakit ‘kendiliğinden ortaya çıkan’ bir durum olmadığını tersine altta yatan biyolojik ve psikososyal etkenlerin bir ortaya gelmesiyle geliştiğini söyleyen Uzm. Dr. Karadeniz, demir eksikliği ve demir eksikliği anemisinin pika ile güçlü bir bağı bulunduğunu, çinko eksikliğinin de bu davranışı tetikleyebilen kıymetli bir faktör olduğunu söyledi. Otizm spektrum bozukluğunda, zihinsel yahut gelişimsel yetersizlikler ile dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan çocuklarda Pika davranışının besbelli biçimde daha sık görüldüğünü tabir eden Uzm. Dr. Karadeniz, “Bunun yanında şiddetli gerilim, travma, ihmal, his düzenleme zahmetleri ve birtakım psikiyatrik bozukluklar da riski artırır. Düşük sosyoekonomik seviye, kalabalık ömür şartları, eski binalarda yaşamak, toprakla ağır temas ve kurşun içeren çevresel maruziyetler pikanın hem ortaya çıkışını hem de komplikasyonlarını tetikleyebilir. Aile içi bağlanma dinamikleri, ebeveyn tükenmişliği, ihmal, sistemsiz beslenme ve çocuğun duygusal gereksinimlerinin karşılanmaması da değerli risk faktörleri ortasındadır. Hasılı pikanın altında çoklukla hem biyolojik (demir, çinko eksikliği, nörogelişimsel bozukluklar) hem de psikososyal birçok etken bir ortada bulunur“ açıklamasında bulundu.
“Besin bedeli olmayan hususların yutulması kısa ve uzun vadede önemli sıhhat sıkıntılarına yol açabilir. Eski binalardaki kurşun içeren boyalar, kirli toprak ve birtakım endüstriyel atıklar kurşun ve öbür ağır metal zehirlenmelerine neden olabilir. Kimi boyalar, kimyasallar, deterjan kalıntıları akut toksisiteye yol açabilir. Toprak ve kumla birlikte Toxocara spp., Ascaris üzere bağırsak parazitleri; kedi-köpek dışkısı ile farklı enfeksiyonlar bulaşabilir. Bağırsak tıkanıklığı (ileus), taşlaşmış kitleler (bezoar), perforasyon (delinme) ve ağır kabızlık görülebilir; kimi olgular acil cerrahi gerektirebilir. Ahşap, cam, metal üzere keskin cisimler özofagus, mide ve bağırsakta yırtılma riski taşır. Küçük cisimler boğaza kaçıp nefes borusunu tıkayabilir; bu durum hayatı tehdit eder. Sert cisimler diş kırıkları, mine hasarı, ağız içi yaralar yapabilir. Nadiren eski inşaat materyallerinden asbest lifleri üzere toksik hususlara maruziyet de kelam konusu olabilir; bu nedenle çocuğun ne yediğini ve nereden aldığını bilmek kritik kıymettedir.” Çocuk Sıhhati ve Hastalıkları Uzm. Dr. Pınar Karadeniz
DOĞRU TEDAVİYLE SENDROMU YOK ETMEK MÜMKÜN
Açıklamalarına Pika sendromunun uzun vade yaratabileceği tesirlerden bahsederek devam eden Uzm. Dr. Karadeniz, tedavi edilmeyen ya da altta yatan nedenleri düzeltilmeyen Pika’nın, uzun vadede önemli fizikî ve psikososyal sonuçlara yol açabileceğini söyledi. Daima besin dışı husus tüketiminin, çocuğun kâfi kalori ve protein alamamasına neden olarak büyüme geriliğine, ayrıyeten demir ve çinko üzere mikrobesin eksikliklerine yol açabileceğinin de altını çizdi. Uzm. Dr. Karadeniz, “Demir eksikliği de bilişsel ve motor gelişimi olumsuz etkileyen kıymetli bir risk faktörüdür. Buna ek olarak tekrarlayan bağırsak tıkanıklıkları, cerrahi müdahaleler gerektiren durumlar, kronik kabızlık ve karın ağrısı üzere fizikî komplikasyonlar görülebilir. Pika’nın psikososyal tesirleri ise aile içi gerilimin artması, ebeveynlerin daima tetikte olması, çocuğun akranları tarafından dışlanması, özgüven kaybı ve davranışsal problemlerin ortaya çıkması formunda kendini gösterebilir” dedi. Lakin bu süreçte altta yatan biyolojik ve çevresel nedenlerin giderilmesinin ve uygun davranışçı müdahalelerin uygulanmasıyla, sendromun birden fazla çocukta vakitle bariz biçimde azaldığı ve hatta büsbütün düzelebileceğinin altını çizdi.
Pika sendromu teşhisi almış bebeklerin kurşun ve öteki toksin birikimlerini kıymetlendiren Uzm. Dr. Karadeniz, Pika’nın özellikle eski binalarda yaşayan ve toprak/boya yiyen çocuklarda çocukluk çağı kurşun zehirlenmesinin değerli nedenlerinden biri olarak kabul edildiğini söyledi. Kurşunun yalnızca kronik birikimle değil, akut toksisiteyle de kendini gösterebildiğini: Baş ağrısı, kusma, karın ağrısı, uykuya meyil, nöbetler, ensefalopati üzere ağır bulguların görülebildiğinin altını çizdi. Gerçek riskin çocuğun ne yediğine (boya, pil, ağır metal içeren cisimler, sanayi atığı içeren toprak vb.), ne kadar müddettir yediğine ve yaşadığı etrafın kurşun ve öteki toksinlerle kirlenme seviyesine bağlı olduğunu hatırlattı.
TEDAVİSİ ÇOK İSTİKAMETLİ ANCAK İMKANSIZ DEĞİL
Pika sendromunun tedavisinin çok istikametli olması ve çocuğun gereksinimlerine nazaran kişisel olarak planlanmasının değerli olduğunu ileten Uzm. Dr. Pınar Karadeniz, “İlk adım detaylı değerlendirmedir; çocuğun hangi unsurları, ne sıklıkta ve hangi ortamlarda yediği belirlenir, eşlik eden otizm, gelişimsel gerilik, anemi, beslenme yetersizlikleri ya da stresörler kıymetlendirilir ve Hb, ferritin, demir, çinko, kurşun üzere kan tetkiklerinin yanı sıra gerektiğinde parazit incelemeleri yapılır. Tıbbi tedavide saptanan demir, çinko ve başka vitamin-mineral eksiklikleri yerine konur, anemi tedavi edilir; paraziter enfeksiyon varsa gerekli tedavi uygulanır ve kurşun yüksekliği kelam mevzusuysa toksikoloji yahut çocuk hematoloji ile birlikte süreç yönetilir” dedi.
Davranışçı ve çevresel müdahaleler kapsamında çocuğun ulaşabileceği tehlikeli hususlar ortadan kaldırılması, mesken ve oyun alanlarının inançlı hale getirilmesi, davranışçı terapiyle çocuğun besin ve besin dışı hususları ayırt etmesi, besin dışı bir maddeyi ağzına götürdüğünde dikkatinin öbür istikamete çekilmesi ve hakikat davranışlarının olumlu pekiştireçlerle ödüllendirilmesi gerektiğini iletti. Uzman isim tüm bunlara ek olarak gerektiğinde nörogelişimsel ve psikiyatrik takviyenin de tedavi sürecine dahil edilmesinin değerine ve aile eğitiminin de tedavinin kıymetli bir modülü olduğunu belirtti. Uzm. Dr. Karadeniz, açıklamalarını ailelere Pika’nın sıradan bir alışkanlık değil, ciddiye alınması gereken bir durum olduğu lakin suçlayıcı bir yaklaşımın da yanlışsız olmadığının anlatılması gerektiğini ve konut tertibi, nezaret, beslenme ile ödüllendirme sistemleri konusunda yapılandırıcı rehberliğin kıymetli bir basamak olduğuna dikkat çekerek sonlandırdı.
