Uzman isimden ülkü tuz tüketiminin şifresi: ‘Basit sodyum hesabıyla milyonlarca vefat önlenebilir’
MİLLİYET.COM.TR / ÖZEL – Tuz hayatımızın, daha doğrusu damak tadımızın kıymetli bir modülü. Tuz üzere farklı işlenmiş besinlerden aldığımız sodyum, bedendeki sıvı istikrarını, kan basıncını ve sinir/kas işlevlerini düzenleyen bir alkali metal olması sebebiyle hayati bir ehemmiyete sahip. Öbür taraftan fazla tuz tüketiminin ziyanlı olduğu da bilinen bir gerçek. Peki bedenimizin sodyum gereksinimi ne kadar, günlük sodyum muhtaçlığı hangi sonu aşarsa tehlikeli boyuta ulaşıyor?
GÜNLÜK TUZ KULLANIMI NE KADAR OLMALI?
Yapılan yeni bir çalışma, riskin tam olarak hangi noktada kritik hale geldiğini daha net bir halde ortaya koyuyor. ABD’nin Tennessee eyaletinde, Nashville kentinde bulunan Vanderbilt Üniversitesi araştırmacıları tarafından yürütülen çalışmaya nazaran, günlük yaklaşık 4.200 mg sodyum tüketen bireylerde kalp yetmezliği riski yüzde 15 oranında artıyor.
Araştırma, ABD’nin güneydoğusunda yaşayan ve kalp hastalıkları açısından daha yüksek risk kümesinde yer alan bireyler üzerinde gerçekleştirildi. Bulgular, bu ölçünün önerilen azamî günlük hudut olan 2.300 mg’ın neredeyse iki katına denk geldiğini gösteriyor.
Uzman görüşünü aldığımız Nefroloji Uzmanı Dr. Bahtışen Güven, tuzun bedenin sıvı istikrarının düzenlenmesinde ve hudut iletiminde değerli rol oynadığını; lakin önerilen ölçünün üzerinde tüketildiğinde bilhassa kalp, damar ve böbrek sıhhati üzerinde olumsuz tesirler oluşturabildiğini belirtiyor.
“Toplumda tuz tüketiminin kıymetli bir kısmının sofrada eklenen tuzdan değil, işlenmiş ve paketli besinlerden kaynaklandığını belirten Uzm. Dr. Bahtışen Güven, “Toplam tuz tüketiminin yaklaşık yüzde 75’i bu tıp eserlerden alınıyor. Bu nedenle tuz tüketimini azaltmaya yönelik gayretlerin sırf yemeklere eklenen tuzu kısmakla sonlu kalmaması gerekiyor, bilhassa hazır ve işlenmiş besinlerin tüketimine dikkat edilmeli”
Çalışmada dikkat çeken bir başka kıymetli sonuç ise sodyum tüketiminde yapılacak küçük bir azaltımın bile önemli sıhhat yararları sağlayabilmesi. Araştırmacılara nazaran, ortalama günlük sodyum tüketiminin 4.000 mg düzeyine düşürülmesi, 10 yıl içinde yeni kalp yetmezliği olaylarının yüzde 6.6’sını önleyebilir.
KÜÇÜK DÜŞÜŞLERDE BÜYÜK TESİR VAR
Üstelik risk artışı sırf yüksek tüketimle sonlu değil. Her ekstra 1.000 mg sodyum alımı, hipertansiyon dışında kalp yetmezliği riskini yüzde 8 daha artırıyor. Bu durum fizikî aktivite, kalori alımı ya da kolesterol üzere başka faktörlerden bağımsız olarak gözlemlenmiş durumda. Hipertansiyon ve böbrek hastalığı bulunan bireylerde günlük tuz tüketiminin yaklaşık 3 gram seviyesinde tutulmasının önerildiğini belirten Uzm. Dr. Bahtışen Güven, sporcularda ise terleme ölçüsüne bağlı olarak bu gereksinimin farklılık gösterebileceğini tabir ediyor:
“Fazla tuz tüketimi kimi belirtilerle kendini gösterebilir. Yüksek tansiyon, ödem, çok susama, fazla su tüketme ve sık idrara çıkma üzere durumlar, yüksek tuz alımının işaretleri olabilir. Yüksek tansiyonun uzun vadede kalp yetmezliği, inme ve böbrek yetmezliği üzere önemli sıhhat sıkıntılarına yol açabiliyor. Dünya Sıhhat Örgütü ve milletlerarası sıhhat kuruluşlarının tekliflerine nazaran günlük tuz tüketiminin 5, 6 gramın altına düşürülmesi bile her yıl milyonlarca mevtin önlenmesine katkı sağlayabilir.” – Uzm. Dr. Bahtışen Güven
ASIL PROBLEM SOFRADAKİ TUZ DEĞİL
Yapılan bu yeni araştırmanın altını çizdiği kıymetli bir nokta daha var. Günlük sodyumun büyük kısmı sofraya eklenen tuzdan değil, hazır ve işlenmiş besinlerden geliyor. Paketli eserler, fast food ve pratik tüketim seçenekleri toplam sodyum alımının yüzde 70’inden fazlasını oluşturuyor.
Bu durum bilhassa düşük gelirli bölgelerde yaşayan beşerler için daha büyük bir sorun haline ulaşmış durumda. Zira daha ucuz ve ulaşılabilir olan besinler çoklukla yüksek sodyum içeriyor.
Market alışverişlerinde besinlerin tuz içeriğine dikkat edilmesi gerektiğini belirten Uzm. Dr. Bahtışen Güven, ürün etiketlerinde yer alan sodyum ölçüsünden tuz içeriğinin hesaplanabileceğini belirtiyor.
Sodyum ölçüsünün yaklaşık 2.5 ile çarpılmasıyla eserin tuz ölçüsü hesaplanabiliyor. Besin etiketlerinde 100 gram eserde 0.6 gram sodyum bulunması, yaklaşık 1.5 gram tuza karşılık geliyor ve bu yüksek tuz içerdiğini gösteriyor. 100 gramda 0.1 gram sodyum bulunması ise düşük tuz içeriğini tabir ediyor.
Günlük hayatta tuz alımını artıran besinler ortasında turşu, ketçap, hardal ve soya sosu üzere sosların yer alıyor. Salamura eserler olan zeytin, turşu ve peynir de yüksek tuz içeriğine sahip besinler ortasında. İşlenmiş eserlerin tuz içeriği hayli yüksek olabiliyor. Bilhassa sosis, sucuk ve pastırma üzere eserlerin tüketiminde dikkatli olunması gerekiyor. Uzm. Dr. Bahtışen Güven’e göre günlük tuz tüketiminin yetişkinlerde en fazla yaklaşık 5 gramla sonlandırılması, çocuklarda ise bu ölçü 3 – 4 gram civarında olması gerek.
BİREYSEL DEĞİL. SİSTEMSEL TAHLİL GEREKİYOR
Uzmanlar, ferdi tercihlerin tabi ki kıymetli olduğunu lakin bu sorunun sırf ferdî tercihlerle çözülemeyeceğini vurguluyor. Daha düşük sodyum tüketimi için besin sanayisinden kamu siyasetlerine kadar geniş çaplı adımlar atılması gerekiyor.
Bireysel kullanım tarafında günlük sodyum tüketimini denetim etmek için paketli eser etiketlerinin dikkatle incelenmesi epey değerli. “Az tuzlu” yahut “tuzsuz” alternatiflerin tercih edilmesi ve meskende yemek yapmak, sodyum alımını denetim etmenin en tesirli yollarından biri olarak gösteriliyor.
TÜRKİYE’DE TUZ KULLANIMI HANGİ DÜZEYDE?
Uzm. Dr. Bahtışen Güven’in verdiği bilgilere nazaran Dünya Sıhhat Örgütü yetişkinler için günlük tuz tüketimini en fazla 5 gram olarak öneriyor. Türkiye’de yapılan SALT Türk-1 çalışmasında kişi başı günlük tuz tüketimi yaklaşık 18 gram olarak tespit edildi. Farkındalık çalışmaları sonrasında gerçekleştirilen SALT Türk-2 araştırmasında ise bu ölçünün yaklaşık 15 grama gerilediği görüldü lakin hâlâ önerilen seviyenin hayli üzerinde bir kullanım kelam konusu.
