Fark edilmeyen bir iç kopuş: Sessiz çatlama! Motivasyon ve performansı düşürüyor
‘Kişi işine duygusal olarak bağlanamaz’
Günümüzde gitgide yaygın kullanılmaya başlanan ‘sessiz çatlama’ teriminin, kişinin fonksiyonelliğini sürdürmesine karşın iş hayatında; mana, aidiyet ve duygusal bağlarını yitirmesiyle gelişen bir süreç olduğunu söz eden Klinik Psikolog İpek Erol, “Bu durum ani bir kırılma ya da açık bir tükenme haliyle değil, daha çok fark edilmeden ilerleyen bir iç kopuş halinde yaşanır” dedi. Kişinin işine devam ettiğini ve sorumluluklarını yerine getirdiğini aktaran Erol, “Hatta birçok vakit dışarıdan bakıldığında rastgele bir sorun varmış üzere görünmez. Lakin iç dünyada, yapılan işle kurulan duygusal bağ zayıflamış, mana duygusu aşınmış ve kişinin kendisini işe ilişkin hissetme hali bariz biçimde azalmıştır” halinde konuştu.
‘Ne işi bırakmak ne de açıkça geri çekilmek düşünülür’
Bu tarafıyla sessiz çatlamanın, klasik tükenmişlikten ayrıldığına işaret eden Klinik Psikolog İpek Erol, şunları söyledi: “Tükenmişlikte duygusal bitkinlik, güç kaybı ve fonksiyonellikte gözle görülür bir düşüş daha erken periyotta ortaya çıkar. Sessiz istifada ise kişi şuurlu olarak geri çekilir ve en az uğraşla çalışmayı tercih eder. Sessiz çatlamada durum daha meçhuldür; kişi ne işi bırakmayı ne de açıkça geri çekilmeyi düşünür. Sorun davranıştan çok, kişinin yaptığı işle ve bulunduğu ortamla kurduğu içsel bağın giderek kopmasıdır.”
Temelinde uzun müddet göz arkası edilen ruhsal muhtaçlıklar var
Bu süreci yaşayan bireylerde sıklıkla tanım edilmesi güç bir huzursuzluk hali görüldüğünü lisana getiren Klinik Psikolog İpek Erol, “İçsel boşluk, anlamsızlık hissi, duygusal donukluk ya da bastırılmış öfke eşlik edebilir” dedi. Zihinsel olarak daima ‘idare etme’ modunda olmak, otomatikleşmiş bir halde çalışmak ve yapılan işten eskisi kadar tatmin olmamak durumlarının yaygın olduğunu kaydeden Erol, “Kişi birçok vakit neyin yanlış gittiğini tam olarak adlandıramaz; zira yaşanan durum tek bir olaydan değil, uzun mühlet göz arkası edilen ruhsal gereksinimlerden beslenir. Sessiz çatlamanın dışarıdan fark edilmesinin sıkıntı olmasının temel nedeni budur. Bu bireyler çoklukla sorumluluklarını aksatmaz, şikâyet etmez ve beklentileri karşılamaya devam eder. Hislerini söz etmekte zorlanan ya da yük olmamayı öğrenmiş bireylerde süreç daha da görünmez hâle gelir. Bu nedenle etraf tarafından ‘her şey yolunda’ algısı oluşurken, iç dünyada önemli bir kopuş yaşanıyor olabilir” açıklamasını yaptı.
Önce içsel bağ zayıflıyor, akabinde motivasyon ve performans düşüyor!
Performans açısından bakıldığında, sessiz çatlamanın her vakit direkt bir düşüşle ilerlemediğine dikkat çeken Erol, “Çoğu vakit evvel içsel bağ zayıflar, akabinde motivasyon azalır ve lakin daha ileri evrelerde performans etkilenmeye başlar” dedi. Bu süreçte asıl kaybın, kişinin işe kattığı duygusal yatırım, yaratıcılık ve aidiyet hissi olduğuna değinen Erol, “Bu kayıp sayısal datalarla ölçülmediği için uzun mühlet gözden kaçabilir. Sessiz çatlamayı tetikleyen etkenler hem ferdi hem de örgütsel seviyede ele alınabilir. Ferdi seviyede hudut koyamama, daima sorumluluk alma, onaylanma gereksiniminin yüksek olması ve hisleri bastırma eğilimi öne çıkar. Örgütsel seviyede ise patronlar tarafından görülmeme hissi, takdir eksikliği, bilinmeyen beklentiler, ruhsal güvenliğin zayıf olması ve yapılan işin mana boyutunun göz arkası edilmesi bu süreci besleyebilir” tabirlerini kullandı.
Sessiz çatlamayı ferdî yetersizlik değil, bir ihtar sinyali olarak görmek gerekir
Sessiz çatlamayla başa çıkabilmek için tekliflerde bulunan Klinik Psikolog İpek Erol, sözlerini şöyle tamamladı: “İlk adım, yaşanan durumu ferdî bir yetersizlik olarak değil, bir ihtar sinyali olarak ele almaktır. Bu noktada; kişi kendi duygusal durumunu fark etmeye ve isimlendirmeye çalışmalı, yaptığı işle kendi kıymetleri ortasındaki ilgiyi yine kıymetlendirmeli, iş ve özel hayat sonlarını daha net hâle getirmeli, hislerini tabir edebileceği inançlı alanlar oluşturmalı ve gerekli durumlarda ruhsal takviye almaktan kaçınmamalı. Sessiz çatlama birden fazla vakit yüksek sesle lisana getirilmeyen, hatta kişinin kendisinin bile tam olarak fark edemediği bir süreçtir. Lakin görmezden gelindikçe derinleşir. Bu nedenle erken fark edilmesi, hem bireyin ruhsal sıhhati hem de uzun vadeli fonksiyonelliği açısından belirleyici bir kıymete sahiptir.”
