Kanser genetiğimizde var mı?
Kanserlerin oluşum nedenlerine nazaran ikiye ayrıldığını söyleyen Doç. Dr. Ahmet Yeşilyurt, “Bunlar sporadik yani sonradan gelişen kanserler ve kalıtsal kanserlerdir. En sık görülen kalıtsal olmayan kanserlerin gelişiminde; karsinojenik kimyasallar, radyasyon, birtakım virüsler ve ömür biçimine bağlı çevresel risk faktörleri değerli rol oynuyor. Kalıtsal kanserlerde ise kanser gelişimine taban hazırlayan genetik değişiklikler kelam konusu oluyor. Bu tıp kanserlerde risk, birçok vakit anne yahut babadan aktarılan, daha az durumlarda ise kişinin doğuştan DNA’sında bulunan ziyanlı bir gen mutasyonundan kaynaklanabiliyor. Bu nedenle kimi bireylerde kanser gelişimi, genetik yatkınlıkla bağlı olarak daha erken yaşlarda yahut daha yüksek riskle ortaya çıkabiliyor” sözlerini kullanıyor.
Kanser belirteçleri kanda gizleniyor
Genetik bilgilerin ve teknolojilerin sağladığı gelişmeler sayesinde bir kişinin DNA’sında kalıtsal kanserlerden birine yol açabilecek ziyanlı mutasyon bulunup bulunmadığının tespitinin hayli kolay olduğunu söz eden Tıbbi Genetik Uzmanı Doç. Dr. Ahmet Yeşilyurt, “Örneğin, göğüs ve over kanserine yol açabilen BRCA1 ve BRCA2 mutasyonları, endometrium (rahim) ve kolorektal (kalın barsak) kanserlere yol açabilen MLH1, MSH2 kalıtsal (germline) gen mutasyonları üzere kanserlerle bağlantılı tüm bilinen genler kandan elde edilen DNA’dan incelenebilmekte. Öte yandan sporadik yani sonradan gelişen kanserlere olan yatkınlığımızın (Poligenik Risk Skoru) toplum riskine nazaran daha yüksek olup olmadığının ölçülmesi de yeniden koldan alınan küçük bir kan örneği ile mümkün olabiliyor” diyor.
“Ya kanımda kanser riski çıkarsa?”
Kalıtsal genetik taramalarla “aileden aktarılabilen kanser riski”ni taşıyan bireylerin erken devirde belirlenmesini sağladığını söyleyen Doç. Dr. Ahmet Yeşilyurt, “Bu sayede yüksek risk kümesinde yer alan şahıslar daha yakından takip edilebilir; gerekli durumlarda gözetici cerrahi ya da ilaçla risk azaltıcı tedaviler üzere önleyici yaklaşımlar planlanabilir. Misal halde, poligenik risk skoru yüksek olan yani muhakkak bir kanser tipine yakalanma mümkünlüğü toplum ortalamasına nazaran daha fazla olan bireyler de standart tarama programlarından farklı olarak daha erken yaşta ve daha sık taranabilir. Böylelikle kanser gelişmesi durumunda hastalık çok daha erken evrede yakalanabilir; ayrıyeten o kansere has ömür şekli değişiklikleriyle riskin azaltılması ve mümkünse hastalığın hiç ortaya çıkmaması hedeflenir” tabirlerini kullanıyor.
“O testler hala çok önemli”
Günümüzde göğüs kanseri için mamografi, rahim ağzı kanseri için Pap smear, kalın bağırsak kanserleri için kolonoskopi ve gaitada zımnî kan testleri, akciğer kanseri için ise akciğer grafisi ya da düşük doz bilgisayarlı tomografi üzere taramaların kanserin erken yakalanmasında hâlâ en değerli sistemler ortasında yer aldığını belirten Doç. Dr. Ahmet Yeşilyurt, “Gelişen teknoloji sayesinde erken teşhis artık sırf bu klasik sistemlerle sonlu değil. Günümüzde kanda, tümör hücrelerinden dolanıma karışan DNA modüllerinin tespit edilmesi mümkün hale geldi. Bu sayede hem kanserin çok daha erken periyotta fark edilmesi hem de kanser hastalarında tedaviye verilen karşılığın takip edilmesi mümkün olabiliyor. Ayrıyeten DNA’daki kimi biyolojik değişiklikleri inceleyen yeni jenerasyon testlerle, tek bir kan örneği üzerinden birden fazla kanser çeşidini erken devirde saptamayı hedefleyen sistemler geliştiriliyor. Bu gelişmeler, kanser taramasında gelecekte çok daha erken ve şahsa özel bir sıhhat idaresinin önünü açacak” diyor.
“Kitle saptama” devri yerini “kanserleşme sürecini izleme”ye bırakıyor
Kanserin erken teşhisinin “kitle saptama” yaklaşımından daha çok “kanserleşme sürecini izleme” yaklaşımına hakikat evrildiğini vurgulayan Tıbbi Genetik Uzmanı Doç. Dr. Ahmet Yeşilyurt, “Genetik ve moleküler teknolojilerdeki süratli gelişmeler, kanserin erken teşhisinde yeni bir periyodun kapılarını aralıyor. Günümüzde farklı biyolojik dataların birlikte değerlendirildiği tahliller, yapay zekâ dayanaklı risk hesaplamaları ve çeşitli biyobelirteçlerin takibi giderek daha fazla kullanılmaya başlanıyor. Bu yaklaşımlar sayesinde genetik taramalar ve hücresel seviyedeki değişikliklerin izlenmesi, klasik tarama tekniklerini tamamlayan güçlü araçlar haline geliyor. Yakın gelecekte sıhhat idaresinin odağı, kanser ortaya çıktıktan sonra tedavi etmekten fazla, şimdi klinik bir hastalık oluşmadan evvel kanser riskini belirleyip yönetmek olacak. Böylelikle bireye özel sıhhat yaklaşımlarıyla kanserin mümkün olduğunca erken saptanması ve hatta birtakım durumlarda ortaya çıkmadan önlenmesi hedefleniyor” sözlerini kullanıyor.
